پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

آشنایی با سطوح رانندگی خودران؛ از کمک‌راننده تا خودروی بدون فرمان + جدول مقایسه

چند سال پیش اگر صحبت از خودروی بدون راننده می‌شد، بیشتر مردم آن را شبیه فیلم‌های علمی‌تخیلی می‌دانستند. اما امروز تاکسی‌های بدون راننده در خیابان‌های آمریکا و چین مسافر جابه‌جا می‌کنند، کامیون‌های خودران بار حمل می‌کنند و بسیاری از خودروهای جدید با عنوان‌هایی مانند «رانندگی هوشمند»، «اتوپایلوت» یا «دستیار رانندگی» به بازار عرضه می‌شوند. همین موضوع باعث شده بسیاری تصور کنند هر خودرویی که می‌تواند خودش پارک کند یا در ترافیک حرکت کند، یک خودروی کاملاً خودران است؛ در حالی که واقعیت چیز دیگری است.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، صنعت خودرو برای جلوگیری از این برداشت‌های اشتباه، استانداردی جهانی را تعریف کرده است که خودروها را از سطح ۰ تا سطح ۵ دسته‌بندی می‌کند. این سطح‌بندی مشخص می‌کند در هر مرحله چه کسی مسئول رانندگی است، خودرو چه توانایی‌هایی دارد و تا چه اندازه می‌توان به آن اعتماد کرد.

چرا خودروهای خودران سطح‌بندی شدند؟

اگر بروشور خودروهای مختلف را نگاه کنید، با نام‌هایی مانند Autopilot ،ProPilot ،Drive Pilot ،BlueCruise ،Pilot Assist یا NOA روبه‌رو می‌شوید. هر خودروساز برای فناوری خود نامی متفاوت انتخاب کرده و معمولاً هم تلاش می‌کند آن را پیشرفته‌تر از رقبا نشان دهد.

اما این نام‌ها همیشه نشان‌دهنده میزان واقعی توانایی خودرو نیستند. ممکن است دو خودرو با نام‌های کاملاً متفاوت، در عمل توانایی یکسانی داشته باشند یا برعکس، دو فناوری با نام‌های مشابه عملکرد کاملاً متفاوتی ارائه دهند.

به همین دلیل، انجمن مهندسان خودرو (SAE) استانداردی جهانی تدوین کرد که بدون توجه به نام تجاری سامانه‌ها، فقط یک پرسش را پاسخ می‌دهد؛ در هر لحظه چه کسی رانندگی می‌کند؛ انسان یا خودرو؟

تمام سطوح رانندگی خودکار نیز براساس پاسخ همین پرسش شکل گرفته‌اند.

سطح ۰؛ همه چیز بر عهده راننده است

در سطح صفر، خودرو هیچ وظیفه‌ای از رانندگی را بر عهده نمی‌گیرد. ممکن است سامانه‌هایی مانند هشدار برخورد از جلو، هشدار خروج از خط، هشدار نقاط کور، سنسور پارک، دوربین عقب یا ترمز اضطراری خودکار روی خودرو نصب شده باشد، اما این تجهیزات فقط نقش کمکی یا هشداردهنده دارند و مسئولیت هدایت خودرو همچنان کاملاً بر عهده راننده است.

در واقع، اگر خودرو در این سطح لحظه‌ای هم فرمان را در اختیار بگیرد یا سرعت را خودش تنظیم کند، دیگر در سطح صفر قرار نمی‌گیرد.

بخش زیادی از خودروهای تولید داخل در همین گروه قرار می‌گیرند. پژو ۲۰۷، دنا پلاس، سورن پلاس، شاهین، ساینا S، کوییک، اطلس، سهند و بسیاری از نسخه‌های تارا نمونه‌هایی هستند که هرچند به مرور امکانات ایمنی بیش‌تری دریافت کرده‌اند، اما هنوز راننده باید تمام تصمیم‌های رانندگی را خودش بگیرد.

سطح ۱؛ خودرو فقط در یک بخش به راننده کمک می‌کند

در سطح یک، خودرو برای نخستین بار وارد فرآیند رانندگی می‌شود، اما فقط در انجام یک وظیفه به راننده کمک می‌کند. برای مثال، ممکن است خودرو بتواند سرعت را با خودروی جلویی تنظیم کند یا به کمک فرمان برقی، خودرو را بین خطوط نگه دارد، اما هرگز این دو کار را به‌صورت هم‌زمان انجام نمی‌دهد. به همین دلیل، راننده همچنان باید هر دو دست خود را روی فرمان نگه دارد و کنترل کامل خودرو را در اختیار داشته باشد.

نمونه‌های این سطح را می‌توان در برخی خودروهای وارداتی بازار ایران مشاهده کرد. برای مثال، بعضی تیپ‌های تویوتا کرولا، تویوتا لوین، هوندا HR-V، هوندا سیویک، هیوندای النترا و کیا K5 تنها به یکی از سامانه‌های کمک‌راننده مانند کروز کنترل تطبیقی یا سامانه حفظ حرکت بین خطوط مجهز هستند و بنابراین در سطح یک قرار می‌گیرند.

برخی خودروهای چینی نیز بسته به تیپ و تجهیزات، در همین گروه قرار می‌گیرند. برای نمونه، نسخه‌های پایه برخی محصولات فونیکس یا لاماری که تنها بخشی از سامانه‌های کمک‌راننده را در اختیار راننده قرار می‌دهند، در همین سطح طبقه‌بندی می‌شوند.

آن‌چه سطح یک را از سطح‌های بالاتر متمایز می‌کند این است که خودرو هنوز توانایی کنترل هم‌زمان فرمان، ترمز و شتاب‌گیری را ندارد و نقش آن بیش‌تر به یک دستیار محدود می‌شود تا یک راننده.

سطح ۲؛ جایی که بیش‌تر خودروهای مدرن امروز قرار دارند

اگر امروز خودرویی با عنوان «رانندگی هوشمند» یا «دستیار رانندگی پیشرفته» خریداری کنید، به احتمال زیاد با یک خودروی سطح ۲ روبه‌رو هستید. این سطح، پیشرفته‌ترین مرحله‌ای است که امروز بخش بزرگی از خودروهای تولید انبوه جهان در آن قرار دارند و به همین دلیل بیش‌ترین سوءبرداشت نیز درباره آن وجود دارد.

در سطح ۲، خودرو می‌تواند به‌صورت هم‌زمان فرمان، شتاب‌گیری و ترمز را کنترل کند. برای مثال، در بزرگراه فاصله خود را با خودروی جلویی حفظ می‌کند، در مرکز خطوط حرکت می‌کند، هنگام ترافیک سنگین حرکت و توقف را انجام می‌دهد و در برخی مدل‌ها حتا می‌تواند تغییر خط یا پارک خودرو را نیز به‌صورت خودکار انجام دهد.

با وجود تمام این قابلیت‌ها، هنوز یک نکته تغییر نکرده است؛ راننده مسئول نهایی رانندگی است. اگر خودرو نتواند شرایط را تشخیص دهد یا با موقعیت غیرمنتظره‌ای روبه‌رو شود، راننده باید بلافاصله کنترل خودرو را در دست بگیرد. به همین دلیل در بسیاری از خودروهای سطح ۲، سامانه‌هایی برای تشخیص حضور دست راننده روی فرمان یا حتا دوربین پایش چهره راننده نصب شده است تا مطمئن شوند راننده همچنان به مسیر توجه دارد.

بیش‌تر خودروهای جدیدی که امروز وارد بازار ایران شده‌اند در همین سطح قرار می‌گیرند. فونیکس FX، فونیکس تیگو ۸ پرو e+، اکستریم VX، اکستریم TXL، اکستریم LX، بی‌وای‌دی سانگ پلاس، بی‌وای‌دی سیل، دیپال S07، دیپال SL03، زیکر X، شیائومی SU7، اکس‌پنگ G6، تویوتا کرولا کراس، تویوتا کمری، هوندا CR-V، کیا EV5 و هیوندای آیونیک ۵ همگی به مجموعه‌ای از سامانه‌های پیشرفته کمک‌راننده مجهز هستند، اما هنوز راننده باید همیشه آماده دخالت باشد.

حتا خودروهای تسلا مدل ۳ و تسلا مدل Y، که بسیاری آن‌ها را خودران می‌دانند، با وجود سامانه‌های Autopilot و Full Self Driving در اغلب کشورها همچنان در همین سطح قرار می‌گیرند، زیرا مسئولیت نهایی رانندگی هنوز بر عهده راننده است.

به زبان ساده، اگر خودرویی بتواند برای مدتی خودش رانندگی کند اما هر لحظه ممکن باشد از شما بخواهد فرمان را در دست بگیرید، هنوز با یک خودروی سطح ۲ روبه‌رو هستید.

سطح ۳؛ خودرو برای اولین‌بار مسئولیت رانندگی را بر عهده می‌گیرد

سطح ۳ نقطه‌ای است که دنیای خودرو وارد مرحله‌ای کاملاً جدید می‌شود. برخلاف سطح ۲، در این‌جا خودرو فقط یک دستیار نیست، بلکه در شرایط مشخص مسئولیت رانندگی را بر عهده می‌گیرد.

این یعنی خودرو علاوه بر کنترل فرمان، گاز و ترمز، محیط اطراف را نیز تحلیل می‌کند، درباره سرعت، فاصله با خودروهای دیگر و ادامه مسیر تصمیم می‌گیرد و تا زمانی که شرایط مناسب باشد، راننده دیگر مجبور نیست به‌طور دائم خودرو را کنترل کند.

البته این استقلال همیشگی نیست. اگر خودرو به شرایطی برسد که خارج از توانایی سامانه باشد، از راننده می‌خواهد دوباره کنترل خودرو را در اختیار بگیرد. راننده نیز باید در مدت کوتاهی آماده بازگشت به رانندگی باشد.

به همین دلیل، سطح ۳ را گاهی «خودران مشروط» نیز می‌نامند، زیرا خودرو فقط در شرایط مشخص، مانند برخی بزرگراه‌ها یا ترافیک‌های سنگین، مسئولیت رانندگی را بر عهده می‌گیرد.

در حال حاضر، مرسدس بنز S کلاس و مرسدس بنز EQS مجهز به سامانه Drive Pilot شناخته‌شده‌ترین خودروهای تولید انبوه این سطح هستند و در برخی کشورها مجوز استفاده از این فناوری را دریافت کرده‌اند. هوندا لجند هیبرید EX نیز یکی از نخستین خودروهایی بود که با فناوری سطح ۳ وارد بازار شد.

در چین نیز شرکت‌هایی مانند نیو (NIO)، اکس‌پنگ (XPeng)، لی اتو (Li Auto) و هواوی در محصولات آیتو (AITO) سخت‌افزار و نرم‌افزار بسیار پیشرفته‌ای توسعه داده‌اند و برخی محصولات آن‌ها از نظر فنی به سطح ۳ نزدیک هستند. با این حال، فعال شدن کامل این قابلیت‌ها همچنان به قوانین هر کشور وابسته است و در بسیاری از بازارها این خودروها نیز مانند سایر محصولات، در سطح ۲ مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به همین دلیل نباید تصور کرد هر خودروی چینی مجهز به سامانه‌های پیشرفته کمک‌راننده، یک خودروی سطح ۳ است. بسیاری از خودروهایی که امروز در ایران با نام‌هایی مانند اکستریم، فونیکس یا بی‌وای‌دی عرضه می‌شوند، اگرچه از پیشرفته‌ترین سامانه‌های کمک‌راننده بهره می‌برند، اما همچنان در سطح ۲ قرار دارند و مسئولیت رانندگی از دوش راننده برداشته نشده است.

سطح ۴؛ خودرو بدون راننده رانندگی می‌کند، اما نه در همه جا

سطح ۴ همان مرحله‌ای است که بسیاری از مردم آن را با خودروهای کاملاً خودران اشتباه می‌گیرند. در این سطح، خودرو می‌تواند بدون حضور راننده تمام وظایف رانندگی را انجام دهد و اگر شرایط غیرمنتظره‌ای پیش بیاید، خودش تصمیم بگیرد چگونه به شکل ایمن متوقف شود. به همین دلیل، دیگر نیازی نیست فردی پشت فرمان آماده دخالت باشد.

اما این استقلال یک محدودیت مهم دارد؛ خودرو فقط در محدوده‌ای که برای آن تعریف شده است می‌تواند به‌طور کامل خودران باشد. این محدوده ممکن است یک شهر، چند خیابان مشخص، یک مسیر حمل بار، یک بزرگراه یا حتا شرایط آب‌وهوایی خاص باشد. اگر خودرو از این محدوده خارج شود، دیگر نمی‌تواند مانند قبل به رانندگی ادامه دهد.

به همین دلیل است که تاکسی‌های بدون راننده‌ای که امروز در آمریکا و چین فعالیت می‌کنند، با وجود این‌که هیچ راننده‌ای پشت فرمان ندارند، هنوز سطح ۵ محسوب نمی‌شوند.

امروز شرکت ویمو (Waymo) در چند شهر آمریکا به‌صورت روزانه هزاران سفر بدون راننده انجام می‌دهد. آپولو گو (Apollo Go) متعلق به شرکت بایدو نیز در چندین شهر چین خدمات تاکسی خودران ارائه می‌کند. در بخش حمل‌ونقل نیز کامیون‌های خودران شرکت آرورا (Aurora) بدون راننده در برخی مسیرهای مشخص مشغول جابه‌جایی بار هستند و شرکت زوکس (Zoox) نیز خودروهای اختصاصی حمل مسافر خود را توسعه داده است.

تمام این نمونه‌ها نشان می‌دهند فناوری رانندگی بدون راننده دیگر یک ایده آینده‌نگرانه نیست و امروز به مرحله بهره‌برداری رسیده است، اما چون این خودروها فقط در محدوده‌های مشخص فعالیت می‌کنند، همچنان در سطح ۴ قرار می‌گیرند.

سطح ۵؛ رؤیایی که هنوز محقق نشده است

سطح ۵ آخرین مرحله رانندگی خودکار است؛ جایی که خودرو دیگر هیچ محدودیتی ندارد. چنین خودرویی باید بتواند در هر شهر، هر کشور، هر جاده، هر شرایط آب‌وهوایی و هر ساعتی از شبانه‌روز، درست مانند یک راننده باتجربه رانندگی کند.

در این سطح، دیگر وجود فرمان، پدال گاز یا پدال ترمز هم الزامی نیست، زیرا خودرو برای هیچ شرایطی به دخالت انسان نیاز ندارد.

با وجود پیشرفت چشم‌گیر هوش مصنوعی و سامانه‌های کمک‌راننده، هنوز هیچ خودروسازی موفق نشده است خودرویی را به تولید انبوه برساند که تمام الزامات سطح ۵ را برآورده کند.

به همین دلیل، حتا پیشرفته‌ترین محصولات شرکت‌هایی مانند تسلا، مرسدس بنز، ب‌ام‌و، آئودی، ولوو، بی‌وای‌دی، نیو، اکس‌پنگ، لی اتو، زیکر و شیائومی نیز هنوز در سطوح ۲، ۳ یا ۴ قرار دارند.

جدول مقایسه سطوح رانندگی خودران

جمع‌بندی

هرچند این روزها اصطلاحاتی مانند «رانندگی هوشمند»، «اتوپایلوت» یا «خودران» بیش از گذشته در تبلیغات خودروسازان دیده می‌شود، اما همه این خودروها در یک سطح قرار ندارند. ممکن است خودرویی بتواند در بزرگراه فرمان را بچرخاند، فاصله خود را با خودروهای دیگر حفظ کند یا حتا به‌صورت خودکار پارک شود، اما تا زمانی که مسئولیت نهایی رانندگی بر عهده انسان باشد، هنوز یک خودروی کاملاً خودران محسوب نمی‌شود.

امروز بیش‌تر خودروهای پیشرفته جهان، از جمله بسیاری از محصولات جدیدی که وارد بازار ایران شده‌اند، در سطح ۲ قرار دارند. فناوری سطح ۳ به‌تدریج در حال گسترش است و سطح ۴ نیز با تاکسی‌های بدون راننده و کامیون‌های خودران وارد مرحله بهره‌برداری شده است. با این حال، رسیدن به سطح ۵ همچنان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های صنعت خودرو به شمار می‌رود؛ مرحله‌ای که در آن خودرو بتواند بدون هیچ محدودیتی، در هر زمان و هر مکان، جای راننده را بگیرد.