پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

وقتی گارانتی هست اما قطعه نیست؛ مالکان خودروهای مونتاژی چه می‌گویند؟

برای بسیاری از خریداران خودروهای مونتاژی، پایان فرآیند خرید زمانی آغاز می‌شود که خودرو را از نمایندگی تحویل می‌گیرند. اما تجربه برخی مالکان نشان می‌دهد مشکل اصلی ممکن است چند ماه یا حتا چند سال بعد و در زمان نیاز به یک قطعه ساده خود را نشان دهد؛ از چراغ و سپر گرفته تا قطعات تعلیق و اجزای فنی. قطعه‌ای که شاید در ظاهر ارزش چندانی نداشته باشد، گاهی خودرو را هفته‌ها یا ماه‌ها در تعمیرگاه متوقف می‌کند و مالک را در برابر هزینه‌ای قرار می‌دهد که نه در زمان خرید درباره آن توضیحی داده شده و نه سازوکار روشنی برای جبرانش وجود دارد.

خودروهای مونتاژی در سال‌های اخیر سهم قابل توجهی از بازار ایران را به خود اختصاص داده‌اند. این خودروها در بسیاری از موارد با وعده امکانات بیشتر، طراحی به‌روزتر و کیفیت بالاتر از محصولات قدیمی‌تر داخلی وارد بازار شدند. اما در کنار بحث قیمت و کیفیت، موضوع دیگری به‌تدریج اهمیت بیشتری پیدا کرده است: آیا قطعه این خودروها در زمان نیاز در دسترس است؟

گزارش‌های منتشرشده از سوی برخی مالکان نشان می‌دهد تأمین قطعاتی مانند چراغ، سپر، گلگیر، آینه و شیشه گاهی چند هفته و در برخی موارد چند ماه زمان می‌برد. در این مدت، خودرو ممکن است در تعمیرگاه نمایندگی یا پارکینگ باقی بماند؛ خودرویی که مالک بابت آن هزینه قابل توجهی پرداخت کرده، اما عملاً امکان استفاده از آن را ندارد.

مشکل تنها به قطعات بدنه محدود نمی‌شود. برخی قطعات سیستم تعلیق، قطعات فنی و اجزای خاص برخی مدل‌ها نیز ممکن است با تأخیر تأمین شوند؛ به‌ویژه زمانی که خودرو تیراژ پایینی دارد یا عرضه آن متوقف شده است.

ریشه مشکل کجاست؟

بخشی از این مشکل به ساختار زنجیره تأمین خودروهای مونتاژی در ایران بازمی‌گردد. بسیاری از این خودروها به قطعاتی وابسته‌اند که یا به‌طور کامل وارداتی هستند یا تولید داخلی آنها محدود است. در نتیجه، هر اختلالی در تخصیص ارز، ثبت سفارش، واردات، حمل‌ونقل یا ترخیص کالا می‌تواند مستقیماً بر بازار قطعه اثر بگذارد.

در خودروهای پرتیراژ، افزایش تقاضا برای یک قطعه می‌تواند تولید داخلی یا واردات آن را اقتصادی کند. اما در خودروهای کم‌تیراژ، شرکت تأمین‌کننده ممکن است با بازاری مواجه باشد که تعداد مشتریان آن محدود است. در چنین شرایطی، واردات یا تولید قطعه برای یک مدل خاص هزینه بیشتری دارد و زمان تأمین نیز افزایش پیدا می‌کند.

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که تولید یا واردات خود خودرو متوقف شده باشد. در این حالت، شرکت ممکن است همچنان مالکانی داشته باشد که به قطعات نیاز دارند، اما حجم تقاضا برای تأمین قطعه جدید به اندازه‌ای نیست که زنجیره تأمین سابق را حفظ کند.

یکی از مهم‌ترین انتقادهای مالکان به وضعیت تأمین قطعات، مربوط به خودروهایی است که هنوز تحت پوشش گارانتی قرار دارند. در چنین شرایطی، مالک خودرو انتظار دارد اگر نقص فنی از سوی نمایندگی تأیید شد، تعمیر در زمان منطقی انجام شود. اما در برخی روایت‌ها، مشکل نه تأیید نشدن خرابی، بلکه نبود قطعه است.

این وضعیت، یک تناقض جدی ایجاد می‌کند: شرکت مسئولیت گارانتی را پذیرفته، اما ابزار لازم برای اجرای آن در دسترس نیست.

از نگاه مالک، تفاوت چندانی ندارد که خودرو به دلیل نقص فنی یا نبود قطعه در تعمیرگاه متوقف شده باشد. در هر دو حالت، وسیله نقلیه قابل استفاده نیست و هزینه آن بر دوش مشتری قرار می‌گیرد.

بازار آزاد؛ راه‌حل یا ریسک تازه؟

وقتی قطعه در نمایندگی پیدا نمی‌شود، مالک معمولاً با دو انتخاب روبه‌روست: انتظار برای تأمین قطعه یا مراجعه به بازار آزاد. گزینه دوم ممکن است زمان تعمیر را کاهش دهد، اما خطرهای خاص خود را دارد. قطعه‌ای که در بازار آزاد پیدا می‌شود ممکن است اصلی نباشد، کیفیت متفاوتی داشته باشد یا بدون ضمانت معتبر عرضه شود.

این مسئله در قطعاتی مانند قطعات سیستم تعلیق، ترمز و اجزای فنی اهمیت بیشتری دارد. استفاده از قطعه نامرغوب در این بخش‌ها می‌تواند مستقیماً بر ایمنی خودرو اثر بگذارد. از سوی دیگر، برخی مالکان از تفاوت قابل توجه قیمت قطعات میان نمایندگی و بازار آزاد نیز گلایه دارند. در چنین شرایطی، مشتری نه‌تنها با مشکل کمبود قطعه مواجه است، بلکه برای تصمیم‌گیری درباره خرید قطعه نیز اطلاعات شفاف و یکسانی در اختیار ندارد.

یکی از مشکلاتی که در روایت برخی مالکان تکرار می‌شود، مشخص نبودن زمان دقیق تأمین قطعه است. پاسخ‌هایی مانند «در حال تأمین است»، «به‌زودی می‌رسد» یا «در انتظار واردات هستیم» برای مالکی که خودرویش هفته‌ها در تعمیرگاه متوقف مانده، پاسخ کافی نیست.

ریسک پنهان خرید خودروهای کم‌تیراژ

یکی از نکاتی که خریداران هنگام انتخاب خودرو کمتر به آن توجه می‌کنند، هزینه و دسترسی به قطعات پس از فروش است. خودروی کم‌تیراژ ممکن است در زمان خرید امکانات جذابی ارائه دهد، اما مالک باید بداند که در صورت آسیب دیدن یک قطعه خاص، وضعیت تأمین آن چگونه خواهد بود.

این موضوع به‌خصوص درباره خودروهایی که تولید آنها متوقف شده یا شرکت عرضه‌کننده آنها فعالیت خود را کاهش داده است، اهمیت بیشتری دارد. در واقع، قیمت خرید خودرو تنها هزینه مالکیت نیست. دسترسی به قطعه، زمان تعمیر، هزینه سرویس و ارزش خودرو در بازار دست‌دوم نیز بخشی از هزینه واقعی مالکیت را تشکیل می‌دهند.

راه‌حل، فقط افزایش واردات نیست

برای حل این مشکل، نمی‌توان صرفاً به واردات بیشتر قطعه امیدوار بود. واردات ممکن است در کوتاه‌مدت کمبود را جبران کند، اما اگر ساختار تأمین قطعه پایداره نباشد، مشکل دوباره بازمی‌گردد. خودروسازان و شرکت‌های مونتاژکننده باید پیش از عرضه گسترده هر محصول، برنامه مشخصی برای تأمین قطعات یدکی داشته باشند. این برنامه باید فقط به دوره فروش خودرو محدود نشود و برای سال‌های پس از توقف تولید نیز راهکاری مشخص ارائه کند.

همچنین موجودی قطعات پرمصرف و قطعات بدنه باید به شکل شفاف مدیریت شود. مشتری باید بتواند بداند قطعه مورد نیازش موجود است، چه زمانی تأمین می‌شود و هزینه نهایی آن چقدر خواهد بود. در مورد خودروهای تحت گارانتی نیز لازم است برای توقف‌های طولانی‌مدت، سازوکار مشخصی وجود داشته باشد. نمی‌توان تمام هزینه ناشی از خواب خودرو را به مشتری منتقل کرد، در حالی که دلیل توقف، ناتوانی شبکه خدمات پس از فروش در تأمین قطعه است.

خودرویی که در زمان فروش به مشتری تحویل داده می‌شود، فقط مجموعه‌ای از موتور، بدنه و تجهیزات نیست. خدمات پس از فروش و دسترسی به قطعات نیز بخشی از همان محصول است. اگر مالک برای تعویض یک چراغ یا تعمیر یک قطعه فنی مجبور شود چند ماه منتظر بماند، نشانه‌ای از ضعف در زنجیره تأمین است.

رشد بازار خودروهای مونتاژی بدون ایجاد شبکه پایدار قطعات یدکی، می‌تواند ریسک تازه‌ای برای مصرف‌کنندگان ایجاد کند. خریدار باید پیش از انتخاب خودرو بداند که نه‌تنها هنگام خرید، بلکه در تمام سال‌های مالکیت نیز امکان استفاده از آن را خواهد داشت.

در غیر این صورت، ممکن است خودرویی که با وعده فناوری و امکانات بیشتر خریداری شده، پس از یک تصادف ساده یا خرابی یک قطعه، برای هفته‌ها و ماه‌ها به یک دارایی بلااستفاده در پارکینگ تبدیل شود.