پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

از کجا بفهمیم روغن هیدرولیک فرمان نیاز به تعویض دارد؟

سنگین شدن فرمان، صدای زوزه هنگام چرخاندن آن یا تغییر رنگ روغن هیدرولیک، نشانه‌هایی هستند که بسیاری از رانندگان را به فکر تعویض روغن فرمان می‌اندازند؛ اما تشخیص زمان تعویض این روغن فقط با نگاه کردن به کیلومتر خودرو ممکن نیست. برخلاف روغن موتور، برای روغن هیدرولیک فرمان در همه خودروها یک فاصله زمانی مشخص و یکسان تعریف نشده است و حتا بعضی خودروسازان تنها بازدید دوره‌ای آن را توصیه می‌کنند. بنابراین وضعیت خود روغن، رفتار سیستم فرمان و دستورالعمل سازنده خودرو سه عامل اصلی برای تصمیم‌گیری هستند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، آن‌چه در میان رانندگان با عنوان «روغن هیدرولیک» شناخته می‌شود، در واقع سیال سیستم فرمان هیدرولیک یا Power Steering Fluid است. این روغن در سیستم تحت فشار گردش می‌کند و وظیفه دارد نیروی تولیدشده توسط پمپ هیدرولیک را به مجموعه فرمان منتقل کند تا چرخاندن فرمان به نیروی بسیار کمتری نیاز داشته باشد.

این سیال علاوه بر انتقال فشار، وظیفه روان‌کاری و محافظت از اجزایی مانند پمپ و شیرهای سیستم را نیز بر عهده دارد. به همین دلیل کیفیت آن می‌تواند مستقیماً روی عملکرد و عمر مجموعه فرمان اثر بگذارد.

البته قبل از هر چیز باید مطمئن شوید خودرو اصلاً فرمان هیدرولیک دارد. بسیاری از خودروهای جدید به فرمان برقی یا EPS مجهز هستند و در این خودروها خبری از پمپ و مخزن روغن هیدرولیک نیست. برای مثال محصولات جدیدی که از سامانه Motor Driven Power Steering استفاده می‌کنند، نیروی کمکی فرمان را با موتور الکتریکی تأمین می‌کنند و طبیعتاً روغنی برای تعویض وجود ندارد.

اول از همه روغن را نگاه کنید

یکی از ساده‌ترین راه‌های بررسی سلامت روغن هیدرولیک، مشاهده وضعیت آن در مخزن است. روغن تازه بسته به مشخصات سازنده ممکن است شفاف، کهربایی، قرمز یا رنگ دیگری داشته باشد؛ بنابراین نمی‌توان گفت هر روغن سالمی الزاماً باید یک رنگ مشخص داشته باشد.

آنچه اهمیت دارد، تغییر محسوس نسبت به وضعیت طبیعی همان روغن است. اگر سیال بسیار تیره شده، حالت کدر پیدا کرده یا ذرات ریز و آلودگی در آن دیده می‌شود، باید وضعیت سیستم بررسی شود. در یک بولتن فنی هوندا نیز پس از شست‌وشوی سیستم فرمان تأکید شده است که اگر روغن همچنان آلوده، تیره یا تغییررنگ‌داده باشد، فرآیند شست‌وشو باید تکرار شود تا سیال شفاف شود.

با این حال، صرفاً تیره شدن جزئی روغن برای صدور حکم تعویض کافی نیست. بعضی سیالات در طول زمان به‌طور طبیعی کمی تغییر رنگ می‌دهند. آنچه نگران‌کننده‌تر است، سیالی است که تقریباً قهوه‌ای بسیار تیره یا سیاه شده، رسوب دارد یا همراه با تغییر عملکرد فرمان است.

بوی سوختگی؛ هشداری جدی‌تر از تغییر رنگ

اگر روغن هیدرولیک بوی سوختگی پیدا کرده باشد، موضوع جدی‌تر است. این بو می‌تواند نشانه قرار گرفتن سیال در معرض حرارت بالا و افت خواص آن باشد.

پمپ هیدرولیک در زمان کار گرما تولید می‌کند و اگر روغن برای مدت طولانی تحت فشار و حرارت کار کرده باشد، کیفیت آن به مرور کاهش پیدا می‌کند. وضعیت‌هایی مانند کمبود روغن، وجود مشکل در پمپ یا کارکرد غیرعادی سیستم نیز می‌توانند حرارت را افزایش دهند.

بنابراین اگر روغن علاوه بر تیرگی، بوی تند و سوخته دارد، بررسی تخصصی سیستم و تعویض سیال می‌تواند ضروری باشد. در چنین شرایطی بهتر است فقط به تخلیه و پر کردن روغن اکتفا نشود و علت افزایش حرارت نیز پیدا شود.

فرمان سنگین شده؟ فقط روغن را مقصر ندانید

یکی از نشانه‌هایی که معمولاً راننده را متوجه وجود ایراد می‌کند، سنگین شدن فرمان است. اگر فرمان در سرعت پایین یا هنگام پارک کردن نسبت به گذشته به نیروی بیشتری نیاز دارد، احتمال بروز ایراد در سیستم هیدرولیک وجود دارد.

روغن آلوده یا نامناسب می‌تواند عملکرد سیستم را مختل کند، اما سنگینی فرمان الزاماً به معنای کهنه شدن روغن نیست. کمبود سطح روغن، خرابی پمپ، شل یا معیوب بودن تسمه در خودروهایی که پمپ مکانیکی دارند، نشتی شلنگ‌ها یا ایراد جعبه فرمان نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.

به همین دلیل تعویض روغن بدون عیب‌یابی ممکن است مشکل را حل نکند. اگر بعد از تعویض روغن فرمان همچنان سنگین باشد، احتمالاً ایراد در بخش دیگری از سیستم قرار دارد.

صدای زوزه هنگام چرخاندن فرمان چه معنایی دارد؟

صدای زوزه یا ناله از سمت پمپ، به‌ویژه هنگام چرخاندن فرمان، یکی دیگر از هشدارهای مهم است. وجود هوا در سیستم، پایین بودن سطح روغن، مشکل پمپ یا کیفیت نامناسب سیال می‌تواند چنین صدایی ایجاد کند.

هوندا در یک بولتن فنی مربوط به صدای غیرعادی پمپ فرمان، شست‌وشوی سیستم با روغن تازه و سپس بررسی وضعیت سیال را بخشی از فرآیند تعمیر عنوان کرده است.

اگر این صدا تازه ایجاد شده باشد، بهتر است ابتدا سطح روغن بررسی شود. ادامه رانندگی با سطح پایین روغن ممکن است پمپ را تحت فشار قرار دهد و خرابی کوچکی را به تعمیر پرهزینه‌تری تبدیل کند.

کم شدن سطح روغن نشانه کهنه شدن نیست

گاهی راننده مخزن را باز می‌کند، متوجه کم شدن روغن می‌شود و تصور می‌کند زمان تعویض آن رسیده است. اما کم شدن روغن هیدرولیک موضوع متفاوتی است.

این سیستم یک مدار بسته است و در حالت عادی نباید مرتب به آن روغن اضافه شود. در دفترچه راهنمای هوندا نیز صراحتاً آمده است که پایین بودن سطح سیال فرمان می‌تواند نشانه وجود نشتی باشد و در چنین شرایطی سیستم باید بررسی شود.

بنابراین اگر مجبور می‌شوید هر چند وقت یک‌بار روغن اضافه کنید، به جای پر کردن مداوم مخزن باید دنبال محل نشتی در شلنگ‌ها، اتصالات، پمپ یا مجموعه جعبه فرمان بود.

لکه روغن زیر خودرو، خیس بودن اطراف شلنگ‌ها یا پمپ و چرب شدن اطراف مخزن می‌توانند سرنخ‌های اولیه باشند.

کف کردن یا شیری شدن روغن طبیعی نیست

روغن داخل مخزن باید حالت یکنواخت داشته باشد. اگر روی آن کف زیادی تشکیل شده یا سیال حالت شیری و کدر پیدا کرده است، احتمال وجود هوا یا آلودگی در سیستم مطرح می‌شود.

ورود هوا می‌تواند در اثر پایین بودن سطح روغن، نشتی در مسیر مکش پمپ یا عملیات تعمیر و باز شدن مدار اتفاق بیفتد. پس از برخی تعمیرات نیز لازم است سیستم هواگیری شود.

در این شرایط فقط اضافه کردن روغن تازه کافی نیست؛ باید علت ورود هوا مشخص و سیستم به روش صحیح هواگیری شود.

آیا روغن هیدرولیک کیلومتر تعویض مشخصی دارد؟

برخلاف روغن موتور، پاسخ یکسانی برای همه خودروها وجود ندارد. برخی سازندگان فاصله مشخصی برای تعویض سیال فرمان تعیین کرده‌اند، در حالی که در بعضی خودروها دفترچه تنها کنترل سطح و وضعیت روغن را توصیه می‌کند.

برای مثال در برخی دفترچه‌های هوندا تأکید شده است که سطح روغن فرمان به‌طور دوره‌ای بررسی شود، بدون اینکه الزاماً یک فاصله ثابت و عمومی برای تعویض آن تعیین شده باشد.

به همین دلیل توصیه‌هایی مانند «روغن هیدرولیک را حتماً هر ۴۰ یا ۶۰ هزار کیلومتر عوض کنید» را نمی‌توان برای تمام خودروها یک قانون عمومی دانست. مرجع اصلی، دفترچه راهنمای همان مدل خودرو است.

اگر خودرو دست‌دوم خریده‌اید، سابقه سرویس آن مشخص نیست و روغن نیز به‌شدت تیره یا آلوده است، بررسی و در صورت لزوم تعویض کامل سیال تصمیم منطقی‌تری خواهد بود.

هر روغنی را داخل مخزن نریزید

یکی از مهم‌ترین اشتباهات در سرویس فرمان هیدرولیک، استفاده از روغن نامناسب است. بعضی خودروها از سیال اختصاصی فرمان استفاده می‌کنند و بعضی دیگر ممکن است نوع مشخصی از ATF را برای این سیستم تجویز کرده باشند.

این دو را نمی‌توان بدون مراجعه به مشخصات کارخانه جایگزین یکدیگر کرد. برای نمونه هوندا در دفترچه محصولات مجهز به فرمان هیدرولیک استفاده از Honda Power Steering Fluid را توصیه کرده و هشدار داده است که سیال نامناسب می‌تواند باعث افزایش سایش و اختلال در عملکرد فرمان شود.

بنابراین رنگ مشابه یا عبارت «هیدرولیک» روی ظرف روغن برای انتخاب کافی نیست؛ استاندارد دقیق مورد نیاز خودرو باید از دفترچه یا اطلاعات فنی سازنده استخراج شود.

بهترین زمان تعویض وقتی است که روغن و خودرو با هم هشدار می‌دهند

زمان تعویض روغن هیدرولیک را نباید فقط با یک عدد روی کیلومترشمار تعیین کرد. روغن بسیار تیره و آلوده، بوی سوختگی، وجود ذرات، کف کردن، تغییر محسوس عملکرد فرمان و سابقه نامشخص سرویس، مجموعه نشانه‌هایی هستند که می‌توانند ضرورت بررسی و تعویض را نشان دهند.

در مقابل، پایین آمدن سطح روغن بیش از آنکه نشانه «کهنه شدن» باشد، زنگ خطر نشتی است و سنگین شدن فرمان یا صدای پمپ نیز الزاماً با تعویض روغن درمان نمی‌شود.

مهم‌ترین اصل این است که روغن هیدرولیک را مانند یک مایع دائمی و فراموش‌شدنی نبینیم، اما برای آن هم نسخه یکسانی برای همه خودروها نپیچیم. گاهی یک بازدید ساده از مخزن می‌تواند پیش از آنکه پمپ فرمان به صدا بیافتد یا جعبه فرمان آسیب ببیند، خبر از مشکلی بدهد که با هزینه بسیار کمتری قابل برطرف کردن است.