پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

چگونه به‌صورت ایمن از جک خودرو استفاده کنیم؟

تعویض لاستیک پنچر شاید یکی از ساده‌ترین کارهایی باشد که بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند بدون کمک تعمیرکار از پس آن برمی‌آیند، اما استفاده نادرست از جک می‌تواند یکی از خطرناک‌ترین اشتباه‌های کنار جاده باشد. قرار دادن جک روی زمین نرم، انتخاب محل اشتباه زیر خودرو، شل کردن پیچ‌ها بعد از بالا بردن ماشین یا رفتن زیر خودرویی که تنها روی جک قرار دارد، می‌تواند در چند ثانیه به سقوط خودرو منجر شود. برای استفاده ایمن از جک، فقط دانستن نحوه بالا بردن خودرو کافی نیست؛ باید بدانیم کجا توقف کنیم، جک را کجا قرار دهیم و مهم‌تر از همه، چه کارهایی را هرگز انجام ندهیم.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، جک فابریک خودرو وسیله‌ای ساده و کم‌حجم است که عمدتاً برای شرایط اضطراری و تعویض چرخ طراحی شده است. این ابزار قرار نیست جای بالابر تعمیرگاهی یا خرک را بگیرد و همین نکته یکی از مهم‌ترین اصول استفاده از آن است.

تویوتا در دفترچه راهنمای خودروهای خود صراحتاً هشدار می‌دهد که استفاده نادرست از جک می‌تواند باعث سقوط ناگهانی خودرو و آسیب شدید شود و تأکید می‌کند زمانی که خودرو فقط روی جک قرار دارد، هیچ بخشی از بدن نباید زیر آن قرار گیرد. انجمن خودروی آمریکا نیز همین اصل را تکرار کرده و جک فابریک را ابزاری برای تعویض چرخ می‌داند، نه انجام تعمیرات زیر خودرو.

اول از همه، جای امن برای توقف پیدا کنید

قبل از بیرون آوردن جک، مهم‌تر از هر چیز محل توقف خودرو است. سطح باید تا حد امکان صاف، سخت و بدون شیب باشد. خاک نرم، شن، گل، آسفالت فرسوده و شانه خاکی جاده محل مناسبی برای جک نیستند، زیرا پایه جک ممکن است هنگام بالا رفتن خودرو در زمین فرو برود یا کج شود.

اگر پنچری در بزرگراه یا جاده پرتردد اتفاق افتاده، مهم‌ترین هدف رسیدن به نقطه‌ای امن و دور از جریان ترافیک است. اگر امکان توقف در محلی وجود ندارد که بتوان بدون قرار گرفتن در مسیر خودروهای عبوری چرخ را عوض کرد، بهتر است به‌جای ریسک کردن از امداد جاده‌ای کمک گرفته شود.

پس از توقف، فلاشر را روشن کنید، ترمز دستی را کاملاً بکشید و در خودروهای اتوماتیک دسته دنده را روی P قرار دهید. در خودروهای دنده دستی نیز بهتر است خودرو در دنده مناسب قرار گیرد. دفترچه راهنمای تویوتا نیز برای کار با جک بر توقف روی سطح محکم و هموار، فعال کردن ترمز دستی و قرار دادن گیربکس در وضعیت پارک تأکید کرده است.

چرخ مخالف را مهار کنید

حتی اگر ترمز دستی کشیده شده باشد، بهتر است احتمال حرکت خودرو به حداقل برسد. برای این کار از گوه مخصوص چرخ استفاده می‌شود و چرخ قطری مقابل چرخی که قرار است تعویض شود، مهار می‌شود.

برای مثال اگر قرار است چرخ جلوی سمت چپ بالا برود، مهار چرخ عقب سمت راست می‌تواند احتمال حرکت خودرو را کمتر کند. در دستورالعمل‌های رسمی تویوتا نیز همین روش برای مهار چرخ مقابل توصیه شده است.

اگر گوه استاندارد در خودرو ندارید، بهتر است یک جفت گوه کوچک در صندوق عقب نگه دارید. استفاده از اجسام نامطمئن و لغزنده می‌تواند خطر را بیشتر کند.

پیچ‌های چرخ را قبل از بالا بردن خودرو شل کنید

یکی از اشتباهات رایج این است که ابتدا خودرو را بالا می‌برند و بعد سراغ پیچ‌های چرخ می‌روند. این کار ایمنی را کاهش می‌دهد، زیرا برای باز کردن پیچ‌های سفت باید نیروی زیادی به آچار وارد شود و همین نیرو می‌تواند خودرویی را که تنها روی جک قرار دارد تکان دهد.

روش درست این است که تا زمانی که لاستیک کاملاً روی زمین قرار دارد، پیچ‌ها فقط کمی شل شوند؛ معمولاً حدود یک‌چهارم تا یک دور کافی است. پیچ‌ها در این مرحله نباید کاملاً باز شوند.

انجمن خودروی آمریکا نیز توصیه می‌کند پیچ‌های چرخ قبل از جک زدن شل شوند تا وزن خودرو چرخ را ثابت نگه دارد و فشار ناشی از باز کردن پیچ‌ها باعث حرکت خودرو روی جک نشود.

جک را هر جایی زیر خودرو نگذارید

شاید مهم‌ترین مرحله، انتخاب نقطه صحیح جک باشد. زیر خودرو نقاط مشخصی وجود دارد که برای تحمل وزن هنگام جک زدن طراحی شده‌اند. محل دقیق این نقاط در خودروهای مختلف متفاوت است و معمولاً در دفترچه راهنما مشخص شده است.

در بسیاری از خودروهای سواری، این نقاط در بخش تقویت‌شده رکاب و نزدیک چرخ‌ها قرار دارند و گاهی با شیار یا علامت مشخص می‌شوند. قرار دادن جک زیر قسمت پلاستیکی رکاب، کف معمولی بدنه یا نقاطی که برای تحمل وزن طراحی نشده‌اند می‌تواند هم به خودرو آسیب بزند و هم باعث لغزش جک شود.

تویوتا در دستورالعمل‌های خود تأکید می‌کند که جک باید دقیقاً در نقطه تعیین‌شده قرار گیرد و قرارگیری اشتباه می‌تواند هم بدنه را خراب کند و هم باعث سقوط خودرو شود.

این موضوع در خودروهای برقی اهمیت بیشتری دارد، زیرا بخشی از باتری ولتاژبالا ممکن است در کف خودرو قرار گرفته باشد و استفاده از نقطه نامناسب می‌تواند خسارت بسیار جدی ایجاد کند. بنابراین برای هر خودرو، به‌خصوص مدل‌های برقی و هیبریدی، دفترچه راهنما باید مرجع اصلی باشد.

خودرو را فقط به اندازه لازم بالا ببرید

هرچه خودرو بالاتر برود، پایداری آن روی جک کمتر می‌شود. بنابراین لازم نیست خودرو را بیش از حد بالا ببرید. برای تعویض چرخ، کافی است لاستیک چند سانتی‌متر از زمین فاصله بگیرد و فضای لازم برای خارج کردن آن و نصب زاپاس وجود داشته باشد.

در زمان بالا بردن، چند بار وضعیت جک را کنترل کنید. پایه باید صاف روی زمین قرار داشته باشد و قسمت بالای جک نیز نباید از نقطه تماس خود جابه‌جا شود. اگر متوجه کج شدن یا حرکت غیرعادی جک شدید، ادامه ندهید؛ خودرو را پایین بیاورید و از ابتدا محل قرارگیری را اصلاح کنید.

در دستورالعمل‌های رسمی خودروسازان نیز توصیه شده ارتفاع خودرو فقط به اندازه لازم برای تعویض چرخ افزایش یابد.

هرگز زیر خودرویی که فقط روی جک است نروید

این مهم‌ترین جمله کل گزارش است. جک وسیله نگهدارنده خودرو برای کار کردن زیر آن نیست. اگر برای تعمیر مجبور هستید دست، سر یا بخش دیگری از بدن را زیر خودرو ببرید، باید خودرو روی خرک استاندارد و مناسب وزن خودرو قرار گیرد و اصول حرفه‌ای ایمنی رعایت شود.

خودروسازان به‌صراحت هشدار می‌دهند که جک ممکن است بلغزد یا واژگون شود و خودروی چندصد کیلویی یا چندتنی در کسری از ثانیه سقوط کند. حتی برای تعویض چرخ نیز نباید دست یا پا را بی‌دلیل زیر خودرو یا داخل فضای زیر گلگیر قرار داد.

همچنین زمانی که خودرو روی جک است، کسی نباید داخل آن بنشیند، موتور نباید روشن شود و خودرو نباید تکان داده شود. این موارد در دستورالعمل‌های ایمنی تویوتا و سایر خودروسازان نیز به‌طور مشخص ممنوع شده‌اند.

چرخ را آرام خارج و نصب کنید

بعد از بالا رفتن خودرو می‌توان پیچ‌هایی را که قبلاً شل شده‌اند کاملاً باز کرد. چرخ را با دو دست و بدون حرکت ناگهانی بیرون بکشید؛ تکان شدید می‌تواند پایداری جک را کاهش دهد.

هنگام نصب زاپاس نیز ابتدا پیچ‌ها با دست بسته شوند تا رزوه‌ها به‌درستی درگیر شوند. اگر پیچ از همان ابتدا با آچار و فشار زیاد بسته شود، امکان کج بستن یا آسیب زدن به رزوه وجود دارد.

بعد از نصب چرخ، پیچ‌ها باید به صورت ضربدری یا ستاره‌ای به‌تدریج سفت شوند تا چرخ به شکل یکنواخت روی توپی بنشیند. انجمن خودروی آمریکا نیز همین روش را توصیه می‌کند.

سفت کردن نهایی پیچ‌ها روی زمین انجام شود

برای سفت کردن نهایی، خودرو باید پایین آورده شود تا لاستیک روی زمین قرار گیرد و دیگر آزادانه نچرخد. سپس پیچ‌ها با ترتیب ضربدری و گشتاور توصیه‌شده سازنده سفت شوند.

ایستادن روی آچار یا استفاده از لوله بسیار بلند برای افزایش نیرو روش مناسبی نیست، زیرا سفت کردن بیش از حد می‌تواند به پیچ، مهره یا رزوه‌ها آسیب بزند و حتی باز کردن چرخ را در پنچری بعدی بسیار دشوار کند. بهترین روش استفاده از آچار ترک‌متر و رعایت گشتاور اعلام‌شده در دفترچه خودرو است.

جک فابریک را برای تعمیرات جدی استفاده نکنید

جک قیچی کوچکی که در صندوق عقب خودرو قرار دارد برای شرایط اضطراری طراحی شده است. اگر قرار است تعویض روغن، تعمیر اگزوز، جلوبندی یا هر کاری انجام شود که حضور در زیر خودرو را می‌طلبد، جک فابریک ابزار مناسبی نیست.

در چنین شرایطی از جک سوسماری با ظرفیت مناسب و خرک استاندارد استفاده می‌شود و حتی آنجا نیز باید نقاط جک و تکیه‌گاه دقیقاً براساس دستورالعمل خودرو انتخاب شوند.

ظرفیت جک نیز اهمیت دارد. جکی که برای یک خودروی سواری سبک طراحی شده الزاماً توان یا شکل مناسب برای بلند کردن یک شاسی‌بلند یا وانت سنگین را ندارد.

قبل از نیاز واقعی، جک خودرو را بشناسید

بدترین زمان برای اولین تجربه استفاده از جک، نیمه‌شب کنار یک جاده تاریک است. بهتر است هر راننده یک بار در شرایط امن محل جک، آچار چرخ، زاپاس و نقاط صحیح بلند کردن خودرو را پیدا کند و دفترچه راهنما را بخواند.

همچنین باید هر چند وقت یک بار وضعیت زاپاس و ابزارها کنترل شود. زاپاسی که باد ندارد یا آچاری که اندازه پیچ‌های چرخ نیست، در زمان پنچری عملاً بی‌استفاده خواهد بود.

استفاده از جک کار پیچیده‌ای نیست، اما اشتباه در آن می‌تواند بسیار پرهزینه باشد. مهم‌ترین اصول را می‌توان در چند نکته خلاصه کرد: سطح محکم و صاف، ترمز دستی، مهار چرخ مقابل، شل کردن پیچ‌ها پیش از بالا بردن خودرو، استفاده از نقطه صحیح جک و هرگز نرفتن زیر خودرویی که تنها روی جک قرار دارد.

جک برای بالا بردن خودرو است، نه تضمین نگه داشتن آن. همین تفاوت ساده اگر جدی گرفته شود، می‌تواند یک تعویض لاستیک معمولی را از حادثه‌ای خطرناک جدا کند.