پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

ظهور آمریکایی‌ها؛ جاده‌سازی و تولد نخستین نمایندگی‌ها/ تاریخچه واردات خودرو (قسمت دوم) 

واردات خودرو در ایران نه با نگاهی توسعه‌محور، که از فانتزی ملوکانه و پرهزینه‌ قجری آغاز شد؛ جاده‌ای ۱۲۰ ساله که هنوز به سرانجام نرسیده است. بررسی این تاریخ پرتلاطم نشان می‌دهد که چالش‌های کهنه‌ای چون ممنوعیت، بحران ارزی و تغییر ریل‌های سیاسی، تنها تغییر شکل داده و همچنان در چرخه‌ای ملال‌آور تکرار می‌شوند. در بخش نخست، آغاز واردات به ایران بررسی شد و در این قسمت به تغییر نگاه به واردات خودرو با ظهور آمریکایی‌ها؛ جاده‌سازی و تولد نخستین نمایندگی‌ها اشاره می‌شود..

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، با روی کار آمدن رضاشاه، نگاه به واردات خودرو تغییر کرد. ارتش و ساختار اداری جدید ایران به‌سرعت به وسیله نقلیه نیاز داشتند. در این دو دهه، واردات خودرو از حالت تک‌سفارش‌های درباری خارج شد، برای اولین‌بار، پای کمپانی‌های بزرگ جهانی به طور رسمی به ایران باز شد. آمریکا در این دوره، سلطان بی‌چون و چرای بازار واردات ایران بود. برندهایی مثل فورد، شورولت، دوج و بیوک به‌دلیل جان‌سخت بودن و قدرت موتور بالا، برای جاده‌های ناهموار و کوهستانی ایران ایده‌آل بودند.

تصویب قانون انحصار تجارت خارجی

در این دوره، اولین زیرساخت‌های تجاری واردات شکل گرفت. دیگر خبری از خرید مستقیم شاه نبود، بلکه تاجران بزرگ آن زمان، با گرفتن نمایندگی‌های انحصاری، خودروها را به صورت انبوه وارد می‌کردند. محله‌هایی در تهران (مثل خیابان چراغ‌برق) به مرکز فروش قطعات و تعمیرگاه‌های خودروهای وارداتی تبدیل شدند. همچنین در سال ۱۳۰۹، اولین قانون انحصار تجارت خارجی تصویب شد که دولت را ناظر بر تمام واردات، از جمله خودرو، کرد.

چالش‌های دوران نوسازی و جنگ

چالش اصلی این دوره، تضاد تکنولوژی و زیرساخت بود. درحالی‌که، مدل‌های جدید فورد وارد می‌شدند، ایران هنوز درگیر ساخت اولین جاده‌های شوسه بود. چالش دوم، کمبود نیروی متخصص بود. خودروها وارد می‌شدند، اما کسی نبود که ترمزهای هیدرولیک یا سیستم‌های پیچیده موتورهای آمریکایی را تعمیر کند. این موضوع باعث شد که اولین نسل از مکانیک‌های تجربی ایران با کپی‌برداری از دست متخصصان خارجی شکل بگیرند.

توقف واردات با شروع جنگ دوم جهانی

در انتهای این دوره (سال ۱۳۲۰)، با آغاز جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط متفقین، واردات خودروی غیرنظامی عملاً متوقف شد. تمام ظرفیت واردات به خودروهای نظامی و لجستیکی (کامیون‌های جنگی) اختصاص یافت تا آذوقه و سلاح را از جنوب به روسیه برسانند. این اتفاق، بازار نوپای خودروهای سواری را در نطفه خفه کرد و باعث شد قیمت خودروهای موجود در ایران به‌شکلی نجومی افزایش یابد.

یک دوران طلایی کوتاه

برای طبقه متوسط نوظهور و تجار، این دوران یک دوران طلایی کوتاه بود. برای اولین‌بار، خودرو در دسترس افرادی خارج از دایره سلطنت قرار گرفت. تهران در این سال‌ها با ورود اتوبوس‌های وارداتی و تاکسی‌های فورد، چهره‌ای مدرن به خود گرفت. اما این خوشی با اشغال ایران و قحطی ناشی از جنگ تلخ شد. واردات در این ۲۰ سال، ایران را از عصر اسب‌سواری به عصر موتور پرتاب کرد. پایه‌ای شد برای آن‌چه بعدها در دهه ۴۰ به عنوان «صنعت ملی» شناخته شد.