پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

پشت پرده مقررات عجیب فرمول یک؛ از فیلتر ۱۰۷ درصد تعیین خط تا قانون ۹۰ درصد

آیا می‌دانستید برخی رانندگان فرمول یک بدون دیدن پرچم شطرنجی هم در نتایج رسمی ثبت می‌شوند؟ قانون ۹۰ درصد و مقررات مرتبط با آن مانند فیلتر ۱۰۷ درصد، بخش مهمی از استراتژی و آمار این ورزش هیجان‌ انگیز را تشکیل می‌دهند.

فرمول یک فقط مسابقه‌ای میان سریع‌ترین رانندگان جهان نیست. این ورزش با شبکه‌ای از مقررات دقیق اداره می‌شود که گاهی به اندازه سرعت خودروها در نتیجه نهایی اثر دارند. یکی از همین قوانین کمتر دیده‌شده، قانون ۹۰ درصد است. مقرره‌ای که مشخص می‌کند چه کسی واقعا در پایان یک گرندپری طبقه‌ بندی‌ شده محسوب می‌شود.

برای تماشاگران تازه‌ وارد، پایان مسابقه معمولا با پرچم شطرنجی معنا پیدا می‌کند. راننده‌ای که از خط پایان عبور می‌کند مسابقه را تمام کرده و راننده‌ای که کنار پیست متوقف می‌شود از دور رقابت خارج شده است. اما فرمول یک به این سادگی قضاوت نمی‌کند. در جدول رسمی مسابقه ممکن است نام راننده‌ای دیده شود که هرگز پرچم پایان را ندیده اما همچنان در میان نفرات طبقه‌بندی‌ شده قرار گرفته است.

قانون ۹۰ درصد یعنی چه؟

قاعده اصلی ساده است. اگر یک راننده حداقل ۹۰ درصد مسافتی را که برنده مسابقه طی کرده کامل کند، در نتایج رسمی طبقه‌بندی می‌شود. در ادبیات فرمول یک به چنین راننده‌ای Classified Finisher گفته می‌شود. یعنی راننده‌ای که از نظر رسمی در جدول پایان مسابقه جای می‌گیرد.

نکته مهم اینجاست که ملاک اصلی، تعداد دورهای تکمیل‌ شده است. مثلا اگر برنده یک گرندپری ۵۷ دور را کامل کرده باشد، راننده‌ای که می‌خواهد طبقه‌بندی شود باید به حد نصاب ۹۰ درصد از این تعداد برسد. ۹۰ درصد ۵۷ دور برابر با ۵۱.۳ دور است. بنابراین راننده باید ۵۲ دور کامل را پشت سر گذاشته باشد تا واقعا به حد لازم برسد.

همین چند دهم دور می‌تواند سرنوشت آماری یک راننده را تغییر دهد. اگر خودرو در دور پنجاه‌ویکم متوقف شود، ممکن است راننده از نظر رسمی طبقه‌بندی نشود، اما اگر تنها یک دور بیشتر دوام آورده باشد نام او در جدول نهایی شکل متفاوتی پیدا می‌کند.

چرا عبور از خط پایان همیشه شرط اصلی نیست؟

در فرمول یک میان دیدن پرچم شطرنجی و حضور در رده‌بندی رسمی تفاوت وجود دارد. ممکن است راننده‌ای به دلیل نقص فنی، تصادف یا مشکل فنی در واپسین دورها کنار بکشد اما چون بخش عمده مسابقه را طی کرده، همچنان در رده‌بندی نهایی قرار بگیرد.

این موضوع فقط یک جزئیات اداری نیست. جدول رسمی مسابقه مبنای بسیاری از آمارها و تحلیل‌هاست. تعداد مسابقات به پایان رسیده، عملکرد تیم‌ها، وضعیت قابلیت اطمینان خودرو و حتی روایت رسانه‌ها از یک فصل، همگی با همین طبقه‌بندی‌ها معنا پیدا می‌کنند.

برای تیم‌ها هم این قانون اهمیت دارد. در فرمول یک هر داده‌ای ارزشمند است، اینکه یک خودرو تا چه دوری در مسابقه دوام آورده، چه زمانی از رقابت بازمانده و آیا به مرز طبقه‌بندی رسیده یا نه، می‌تواند در تحلیل فنی آخر هفته مسابقه نقش داشته باشد.

یک قانون کوچک با اثر بزرگ در تحلیل نتایج

قانون ۹۰ درصد شاید در نگاه اول خشک و ساده به نظر برسد اما در عمل بخشی از منطق سخت‌گیرانه فرمول یک است. این ورزش نمی‌خواهد راننده‌ای را که بخش قابل توجهی از مسابقه را طی کرده، با کسی که در همان دورهای ابتدایی کنار رفته یکسان در نظر بگیرد.

به همین دلیل است که گاهی در جدول نتایج با عباراتی مانند Classified یا Not Classified روبه‌رو می‌شویم. راننده‌ای که طبقه‌بندی نشده، ممکن است هنوز رتبه‌ای در لیست کلی داشته باشد اما از نظر مقرراتی پایان‌دهنده رسمی مسابقه محسوب نمی‌شود.

این تمایز برای هواداران جدی فرمول یک مهم است چون تحلیل یک گرندپری فقط با نگاه به سه نفر روی سکو کامل نمی‌شود. گاهی یک تیم در میانه جدول با رساندن خودرو به حد نصاب لازم، از نظر فنی آخر هفته‌ای بهتر از چیزی پشت سر گذاشته که در نگاه اول به نظر می‌رسد.

قانون ۱۰۷ درصد؛ آزمون ورود به گرندپری

اگر قانون ۹۰ درصد درباره پایان مسابقه حرف می‌زند، قانون ۱۰۷ درصد به قبل از شروع رقابت مربوط می‌شود. این قانون در تعیین خط کاربرد دارد و مشخص می‌کند آیا یک راننده اساسا اجازه شرکت در مسابقه اصلی را خواهد داشت یا نه.

طبق این قاعده، راننده باید در مرحله نخست تعیین خط یا Q1 زمانی ثبت کند که از ۱۰۷ درصد زمان سریع‌ترین راننده همان بخش کندتر نباشد. برای مثال اگر بهترین زمان Q1 برابر با ۱ دقیقه و ۳۰ ثانیه باشد، مرز ۱۰۷ درصد حدود ۱ دقیقه و ۳۶.۳ ثانیه خواهد بود.

اگر راننده‌ای نتواند به این حد برسد، در حالت عادی از حضور در مسابقه بازمی‌ماند. البته داوران می‌توانند در شرایط خاص برای او مجوز صادر کنند؛ مثلا اگر مشکل فنی، شرایط آب‌وهوایی یا حادثه‌ای خارج از کنترل راننده باعث ثبت نشدن زمان مناسب شده باشد.

مسابقه نیمه‌ تمام و قانون امتیازدهی

یکی دیگر از مقررات مهم مبتنی بر درصد، نحوه امتیازدهی در مسابقاتی است که به هر دلیل کامل برگزار نمی‌شوند. باران شدید، تصادف سنگین یا شرایط ایمنی می‌تواند باعث توقف زودهنگام یک گرندپری شود. در چنین شرایطی، سیستم امتیازدهی به مسافت طی‌شده وابسته است.

بعد از اصلاحات مربوط به مسابقات کوتاه‌شده، اگر بخش بسیار کمی از رقابت برگزار شده باشد، امتیازی داده نمی‌شود یا امتیازات محدود میان نفرات برتر توزیع خواهد شد. هرچه مسابقه به مسافت کامل نزدیک‌تر شود، سهم امتیازات نیز افزایش پیدا می‌کند. اگر حداقل ۷۵ درصد مسافت برنامه‌ریزی‌ شده طی شده باشد، امتیازات کامل به ۱۰ نفر اول تعلق می‌گیرد.

این قانون به‌ویژه بعد از مسابقات بحث‌برانگیز بارانی اهمیت بیشتری پیدا کرد. فرمول یک تلاش کرد میان عدالت ورزشی، تلاش تیم‌ها و واقعیت‌های ایمنی تعادل برقرار کند؛ چون هیچ تیمی نمی‌خواهد ساعت‌ها رقابت و استراتژی با تصمیمی مبهم بی‌اثر شود.

فرمول یک؛ جایی که هر دور حساب می‌شود

قانون ۹۰ درصد یادآوری می‌کند که در فرمول یک، هر دور ارزش خودش را دارد. گاهی یک خودرو که چند دور مانده به پایان از کار می‌افتد، همچنان در جدول رسمی باقی می‌ماند و گاهی توقفی زودتر از حد نصاب، تمام زحمات راننده را از نظر آماری کم رنگ می‌کند.

همین جزئیات است که فرمول یک را از یک مسابقه ساده سرعت به ورزشی پیچیده و تحلیلی تبدیل می‌کند. برای فهمیدن نتیجه واقعی یک گرندپری، فقط نباید دید چه کسی زودتر از خط پایان گذشته است. باید دید چه کسی طبقه‌بندی شده، چه کسی از حد نصاب جا مانده و قوانین چگونه روایت نهایی مسابقه را ساخته‌اند.