توقف کامیون‌ها در مهران؛ از تصمیم عراق تا مشکلات رانندگان

روزی بیش از دویست کامیون صادراتی به مهران سرریز کرده‌اند اما ظرفیت ترخیص در سوی عراقی محدود است. همین عدم تعادل، توقف چند روزه رانندگان و خطر آسیب به بارها را در پی داشته است.

ماجرا از تصمیم‌های یک‌ سویه و ناگهانی طرف عراقی برای مسدود کردن برخی مرزهای تجاری کلیدی مانند چذابه آغاز شد. وقتی یک معبر مهم بسته می‌شود تمام بارهای صادراتی آن منطقه ناچار به تغییر مسیر می‌شوند. نزدیک‌ترین و بهترین گزینه جایگزین برای کامیون‌ داران خوزستان و مناطق مرکزی، پایانه بین‌المللی مهران است. این تغییر مسیر ناگهانی تعادل طبیعی ورود و خروج بار را به هم ریخت و حجم سنگینی از کامیون‌ها را روانه ایلام کرد.

اگرچه گمرک مهران در حالت عادی ظرفیت پذیرش بالایی دارد اما مشکل اصلی در سوی دیگر مرز یعنی گمرک زرباطیه عراق قرار دارد. مسئولان عراقی روزانه سقف مشخص و محدودی برای پذیرش کامیون‌ها دارند و همین محدودیت اداری و زیرساختی باعث می‌شود سرریز بارها در خاک ایران حبس شود و صف‌های طویلی از خودروهای سنگین شکل بگیرد.

از سود کلان صادرات تا سرگردانی پنج روزه در پارکینگ‌ها

مرز مهران یکی از شاهرگ‌های حیاتی اقتصاد ایران در حوزه صادرات کالا به عراق است و سالانه میلیاردها دلار انواع مصالح ساختمانی، محصولات کشاورزی و کالاهای صنعتی از این مسیر صادر می‌شود. این پایانه برای هزاران نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده و نقش بزرگی در پویایی اقتصادی کشور دارد اما پشت این آمار درخشان تجاری، روزهای تلخ و سختی برای رانندگان کامیون رقم خورده است.

بسیاری از رانندگان بیش از پنج روز است که در پارکینگ‌های مرزی مهران سرگردان مانده‌اند. نبود سیستم نوبت‌دهی شفاف و تغییر مداوم تعداد صف‌ها از سوی مسئولان ذی‌ ربط باعث سردرگمی شدید فعالان بخش حمل و نقل شده است. رانندگان می‌گویند هیچ پاسخگوی مشخصی وجود ندارد و مشخص نیست بر چه اساسی کامیون‌ها اجازه ورود به گمرک پیدا می‌کنند.

فاجعه بارهای فاسد شدنی و فشار روی رانندگان

نقد جدی به این وضعیت متوجه هماهنگی ضعیف نهادهای دولتی، انجمن‌های صنفی و به‌ویژه شرکت‌های حمل‌ و نقل است. در حالی که راننده کامیون نیروی کار و امانتدار شرکت محسوب می‌شود برخی از شرکت‌های باربری از پرداخت حق توقف و هزینه خواب مرزی خودداری می‌کنند. نتیجه این بدعهدی آن است که کامیون به یک انبار سیار و رایگان تبدیل می‌شود و راننده بدون درآمد مکفی باید روزها در محیطی فاقد امکانات رفاهی اولیه از بار نگهداری کند.

وضعیت برای آن دسته از رانندگانی که حامل محصولات کشاورزی و بارهای فاسد شدنی هستند بسیار بحرانی‌تر است. این کالاها تاب تحمل گرما و توقف‌های طولانی‌مدت چند روزه را ندارند و تاخیر در ترخیص به معنای نابودی کامل سرمایه تجار و به هدر رفتن زحمت رانندگان است. راننده کامیون نباید قربانی ضعف دیپلماسی مرزی و بی‌برنامگی شرکت‌های حمل‌ و نقل شود.

راهکار چیست؟

عبور از این بحران نیازمند اقدامات فوری و قاطع است. مسئولان وزارت راه و سازمان راهداری باید سیستم نوبت‌دهی هوشمند و شفافی در مرز مهران ایجاد کنند تا پایانه‌ها از حالت سلیقه‌ای خارج شوند. از سوی دیگر اعمال نظارت سخت‌گیرانه بر شرکت‌های حمل‌ و نقل برای پرداخت کامل حق توقف رانندگان و تامین حداقل امکانات رفاهی در پارکینگ‌ها، کمترین حقی است که باید فوری تامین شود تا اقتصاد صادراتی کشور روی دوش خسته رانندگان متوقف نماند.