گره کور ترانزیت در دوغارون؛ وقتی توقف کامیون‌ها به ضرر اقتصاد تمام می‌شود

انباشت بیش از ۲۲۰۰ کامیون در مرز دوغارون نشان می‌دهد که افزایش حجم صادرات بدون تقویت زیرساخت‌های مرزی پاسخگو نیست. این وضعیت فرسایشی علاوه بر رانندگان، صادرکنندگان را نیز با هزینه‌های سنگین لجستیکی مواجه کرده است.

بر اساس گزارش‌های انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ و نقل بین‌المللی، در روزهای اخیر حدود ۲ هزار و ۲۷۱ دستگاه کامیون پشت مرز دوغارون متوقف شده‌اند. اگرچه ایران و افغانستان برای افزایش تردد روزانه تا سقف ۲ هزار ناوگان توافق کرده‌اند و گاهی تعداد ترددها از ۱۷۰۰ دستگاه نیز عبور می‌کند، اما سرعت ترخیص کالاها هماهنگ با حجم ورودی نیست و صف‌های طولانی شکل می‌گیرد.

زمان انتظار در مرز دوغارون برای همه کالاها یکسان نیست و بسته به نوع محموله فرق می‌کند:

فرآورده‌های سوختی: حدود ۱۹ روز انتظار

گاز (مسیر هرات و اسلام‌ قلعه): حدود ۱۰ روز انتظار

خشکبار: حدود ۹ روز انتظار

سیمان (پاکتی و فله): حدود ۲ روز انتظار

هزینه سنگین توقف برای رانندگان و شرکت‌ها

توقف طولانی مدت در مرز، فقط به معنای از دست رفتن زمان نیست بلکه هزینه‌های مالی زیادی را به همراه دارد. برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که توقف هر کامیون در روز حدود ۳ میلیون تومان (یا معادل آن یعنی حدود ۱۰۰ دلار) هزینه دارد. این مبلغ شامل هزینه‌های خوراک، خواب راننده، سوخت، استهلاک خودرو و جریمه‌های تاخیر است.

اگر یک کامیون حدود دو هفته در صف بماند، فقط هزینه انتظار آن به حدود ۴۲ میلیون تومان می‌رسد که باید از سوی راننده یا شرکت حمل‌ و نقل پرداخت شود. در مقیاس بزرگتر، اگر یک هزار کامیون به طور همزمان در مرز متوقف باشند ماهانه بیش از ۱۰ میلیون دلار فقط صرف هزینه‌های توقف می‌شود. همچنین اتحادیه صادرکنندگان خراسان رضوی خسارت ناشی از کاهش تردد در مرزهای دوغارون و سرخس را روزانه بین ۳۸۰ تا ۴۰۰ میلیارد تومان برآورد کرده است.

دلایل ایجاد گلوگاه‌های مرزی

کارشناسان حمل‌ و نقل معتقدند مشکلات مرزی تنها به تعداد کامیون‌ها مربوط نمی‌شود، بلکه عوامل دیگری نیز در این زمینه نقش دارند:

۱. نوسانات سیستم‌های گمرکی: گاهی بروز اختلال در شبکه‌های مخابراتی و گمرکی، روند پذیرش خودروها را کاملا متوقف می‌کند.

۲. موضوع حمل یکسره: اگرچه طرح حمل یکسره کالا برای بهبود شرایط مطرح شده، اما تا زمانی که کنترل‌های مرزی و گمرکی به درستی هماهنگ نشوند، توقف‌ها به طور کامل حذف نخواهند شد.

۳. گذرگاه‌های جدید: اخبار مربوط به بازگشایی مسیرهای جایگزین مانند مرز چین و افغانستان، هنوز به مرحله بهره‌برداری تجاری نرسیده و ساخت جاده به تنهایی به معنای شروع تردد روان نیست.

نتیجه‌ گیری

معطلی طولانی‌ مدت در مرز دوغارون نشان می‌دهد که توسعه صادرات به کشورهای همسایه، نیازمند بهبود زیرساخت‌ها، دیپلماسی فعال‌تر مرزی و تسریع در تشریفات گمرکی است. در شرایطی که توقف‌های طولانی جزو ریسک‌های کار در جاده شده است، انتخاب ناوگان مناسب با مصرف سوخت استاندارد و استهلاک پایین، می‌تواند تا حد زیادی از فشار مالی روی رانندگان و شرکت‌های حمل‌ و نقل کم کند.