فیوز سوخته خودرو را چه‌طور پیدا و تعویض کنیم؟

از کار افتادن ناگهانی فندکی، چراغ‌ها، بوق، شیشه‌بالابر، سیستم صوتی یا حتی بعضی تجهیزات برقی خودرو همیشه به معنای خرابی خود قطعه نیست. گاهی تمام مشکل به یک فیوز چند هزار تومانی برمی‌گردد که برای محافظت از مدار سوخته است. پیدا کردن و تعویض فیوز کار پیچیده‌ای نیست، اما انتخاب فیوز اشتباه، به‌خصوص نمونه‌ای با آمپراژ بالاتر، می‌تواند یک ایراد ساده را به سوختن سیم‌کشی یا حتی آتش‌سوزی تبدیل کند.

به گزارش پایگاه خبری اسب بخار، فیوز را می‌توان ضعیف‌ترین حلقه عمدی یک مدار الکتریکی دانست. اگر جریان برق بیش از حد مجاز افزایش پیدا کند، بخش فلزی داخل فیوز ذوب می‌شود و ارتباط مدار را قطع می‌کند تا سیم‌کشی و تجهیزات گران‌تر آسیب نبینند.

به همین دلیل وقتی فیوز می‌سوزد، نباید فقط آن را به چشم یک قطعه خراب نگاه کرد. فیوز ممکن است به دلیل یک اتفاق موقتی سوخته باشد، اما اگر فیوز جدید نیز دوباره از کار بیفتد، احتمالاً مشکلی مانند اتصال کوتاه، سیم آسیب‌دیده یا مصرف جریان بیش از حد در مدار وجود دارد.

اول مطمئن شوید مشکل واقعاً می‌تواند از فیوز باشد

اگر فقط یک یا چند مصرف‌کننده مرتبط با یک مدار از کار افتاده‌اند، بررسی فیوز یکی از نخستین کارهای منطقی است. برای مثال ممکن است همزمان سوکت ۱۲ ولت و فندکی از کار بیفتند یا یکی از مدارهای چراغ دیگر عمل نکند.

اما اگر خودرو به‌طور کامل برق ندارد، باتری خالی است یا چندین سیستم نامرتبط همزمان از کار افتاده‌اند، احتمال دارد مشکل بزرگ‌تر از یک فیوز کوچک باشد.

برای شروع عیب‌یابی، خودرو را در محل امن متوقف کنید، موتور و تجهیزات برقی را خاموش کنید و سوییچ را در حالت خاموش قرار دهید. در خودروهای جدید بهتر است قبل از دستکاری جعبه فیوز چند لحظه صبر شود تا واحدهای الکترونیکی خودرو فعالیت خود را متوقف کنند.

در مورد خودروهای هیبریدی و برقی نیز نباید به فیوزها، کابل‌ها یا مدارهای ولتاژبالا دست زد. آنچه راننده می‌تواند بررسی کند، فقط جعبه فیوز معمولی ۱۲ ولت خودروست و مدار ولتاژبالا باید به متخصص سپرده شود.

جعبه فیوز خودرو کجاست؟

بیشتر خودروها حداقل دو جعبه فیوز دارند. یکی معمولاً داخل کابین و دیگری در محفظه موتور قرار گرفته است. جعبه داخل کابین ممکن است زیر داشبورد، کنار پای راننده، پشت یک درپوش در قسمت جانبی داشبورد یا در بعضی خودروها نزدیک جعبه داشبورد قرار داشته باشد.

جعبه فیوز محفظه موتور نیز معمولاً داخل یک قاب پلاستیکی باتری قرار دارد. اما جای دقیق جعبه‌ها در هر خودرو متفاوت است و بهترین مرجع، دفترچه راهنمای همان مدل است. معمولاً روی پشت درپوش جعبه فیوز نیز نقشه‌ای وجود دارد که محل هر فیوز و مدار مربوط به آن را مشخص می‌کند.

برای مثال ممکن است روی نقشه عبارت‌هایی مانند HORN برای بوق، CIG یا P/OUTLET برای فندکی و سوکت برق، AUDIO برای سیستم صوتی یا WIPER برای برف‌پاک‌کن دیده شود.

چه‌طور فیوز مربوط به وسیله خراب را پیدا کنیم؟

مطمئن‌ترین راه این است که ابتدا نام مدار را در دفترچه خودرو یا نقشه پشت جعبه فیوز پیدا کنید. اگر برای مثال فندکی کار نمی‌کند، نباید تک‌تک فیوزها را تصادفی بیرون بکشید. ابتدا دنبال عبارت مربوط به سوکت برق یا فندکی بگردید و شماره و آمپراژ آن را مشخص کنید.

در بعضی خودروها ممکن است یک وسیله بیش از یک فیوز داشته باشد یا یک فیوز چند مصرف‌کننده را تغذیه کند. همچنین برخی مدارها علاوه بر فیوز، رله هم دارند. بنابراین اگر فیوز سالم بود، نمی‌توان فوراً نتیجه گرفت خود وسیله برقی خراب شده است.

نقشه جعبه فیوز در این مرحله بسیار مهم است؛ مخصوصاً در خودروهای مدرن که تعداد فیوزها ممکن است به ده‌ها مورد برسد.

فیوز سوخته چه شکلی است؟

در فیوزهای تیغه‌ای شفاف، ساده‌ترین روش بررسی، نگاه کردن به رشته فلزی داخل آنهاست. در یک فیوز سالم، تیغه فلزی داخل بدنه پلاستیکی به‌صورت پیوسته از یک طرف به طرف دیگر امتداد دارد. اگر این بخش قطع یا ذوب شده باشد، فیوز سوخته است. گاهی آثار سیاهی یا تغییر رنگ نیز داخل فیوز دیده می‌شود.

اما نگاه کردن همیشه کافی نیست. بعضی شکستگی‌های داخلی بسیار کوچک‌اند و با چشم به‌سادگی دیده نمی‌شوند. در این حالت می‌توان از مولتی‌متر در حالت تست اتصال یا مقاومت استفاده کرد. فیوز سالم باید اتصال الکتریکی داشته باشد و فیوز سوخته مدار باز نشان می‌دهد.

برخی فیوزها نیز نقاط تست کوچکی روی قسمت بالایی خود دارند که به تعمیرکار اجازه می‌دهد بدون بیرون آوردن فیوز، وجود ولتاژ را در دو سمت آن بررسی کند.

فیوز را چه‌طور بیرون بیاوریم؟

در بسیاری از جعبه‌های فیوز یک انبر پلاستیکی کوچک مخصوص خارج کردن فیوز وجود دارد. اگر چنین ابزاری در جعبه وجود دارد، بهتر است از همان استفاده شود.

فیوز را از بخش پلاستیکی بگیرید و مستقیم بیرون بکشید. وارد کردن فشار جانبی زیاد می‌تواند به پایه فیوز یا جایگاه داخل جعبه آسیب بزند.

قبل از بیرون آوردن فیوز بهتر است مطمئن شوید مدار خاموش است. در بیشتر موارد نیز نیازی به جدا کردن باتری برای تعویض یک فیوز مصرفی ساده وجود ندارد، مگر اینکه دفترچه خودرو دستور دیگری داده باشد. در مدارهای اصلی، فیوزهای بزرگ یا مواردی که نیاز به باز کردن پیچ دارند، بهتر است بدون دانش کافی اقدام نکنید.

مهم‌ترین قانون؛ آمپراژ را تغییر ندهید

روی هر فیوز عددی مانند ۵، ۱۰، ۱۵، ۲۰ یا ۳۰ نوشته شده است. این عدد حداکثر جریان طراحی‌شده برای آن فیوز را بر حسب آمپر نشان می‌دهد. اگر یک فیوز ۱۰ آمپری سوخته است، باید آن را با یک فیوز ۱۰ آمپری از همان نوع جایگزین کنید. هرگز برای اینکه فیوز دوباره نسوزد، نمونه ۱۵ یا ۲۰ آمپری جای آن قرار ندهید.

فیوز برای محافظت از سیم‌کشی مدار انتخاب شده است. اگر فیوز قوی‌تر نصب شود، ممکن است سیم قبل از فیوز داغ شود و عایق آن آسیب ببیند. در بدترین حالت این وضعیت می‌تواند باعث اتصال کوتاه شدید یا آتش‌سوزی شود.

استفاده از سیم، فویل، سکه یا هر وسیله فلزی به جای فیوز نیز بسیار خطرناک است، چون عملاً محافظ مدار را حذف می‌کند.

رنگ فیوزها چه معنایی دارد؟

در فیوزهای تیغه‌ای استاندارد، رنگ معمولاً با آمپراژ ارتباط دارد. برای مثال فیوزهای ۱۰، ۱۵ و ۲۰ آمپری معمولاً رنگ‌های متفاوتی دارند تا تشخیص آنها آسان‌تر شود.

اما نباید فقط به رنگ اعتماد کرد. ممکن است فیوزها از استانداردها یا سازندگان متفاوت باشند، بنابراین عدد آمپراژ حک‌شده روی خود فیوز و مشخصات دفترچه خودرو باید ملاک قرار گیرد.

همچنین شکل و اندازه فیوز مهم است. فیوزهای خودرو انواع مختلفی مانند استاندارد، مینی، Low Profile Mini ،Micro و Maxi دارند. فیوز جایگزین باید علاوه بر آمپراژ صحیح، از نظر شکل و ابعاد نیز با فیوز اصلی یکسان باشد.

آیا می‌توان فیوز آمپر پایین‌تر گذاشت؟

فیوز با آمپراژ پایین‌تر معمولاً خطر سیم‌کشی را افزایش نمی‌دهد، اما ممکن است در شرایط عادی هم بی‌دلیل بسوزد، زیرا ظرفیت آن کمتر از چیزی است که سازنده برای مدار در نظر گرفته است. بنابراین راه درست، نه آمپراژ بالاتر و نه پایین‌تر است؛ همان عددی که کارخانه تعیین کرده باید استفاده شود. اگر فیوز ۱۵ آمپری مدار سوخته، یک فیوز ۱۵ آمپری همان نوع جای آن قرار دهید.

اگر فیوز جدید فوراً سوخت چه؟

اینجا مهم‌ترین مرحله عیب‌یابی شروع می‌شود. اگر فیوز را عوض کردید و سیستم دوباره شروع به کار کرد، ممکن است سوختن قبلی اتفاقی بوده باشد. اما اگر فیوز جدید بلافاصله یا پس از مدت کوتاهی دوباره سوخت، نباید فیوز سوم را پشت سر آن قرار دهید و کار را ادامه دهید.

سوختن مکرر فیوز معمولاً به این معناست که مدار جریان بیش از حد می‌کشد. علت می‌تواند سیم لخت‌شده، اتصال کوتاه، آب‌خوردگی سوکت، خرابی موتور الکتریکی یک وسیله یا ایراد خود مصرف‌کننده باشد.

مثلاً اگر فیوز شیشه‌بالابر مرتب می‌سوزد، احتمال دارد موتور شیشه‌بالابر یا سیم‌کشی آن ایراد داشته باشد. اگر فیوز فندکی بعد از اتصال یک شارژر خاص می‌سوزد، خود شارژر یا وسیله متصل‌شده نیز باید بررسی شود.

در چنین شرایطی تعویض مداوم فیوز درمان نیست؛ فیوز در واقع دارد وظیفه‌اش را درست انجام می‌دهد و از وجود یک مشکل خبر می‌دهد.

فیوز یدکی همراه خودرو داشته باشیم؟

داشتن مجموعه کوچکی از فیوزهای استاندارد خودرو در صندوق یا جعبه ابزار کار عاقلانه‌ای است. بهتر است چند نمونه از آمپراژهای متداول خودروی خود را همراه داشته باشید. در بعضی خودروها داخل خود جعبه فیوز نیز چند فیوز یدکی قرار داده شده است.

اما پیش از خرید مجموعه فیوز، نوع استفاده‌شده در خودرو را بررسی کنید. داشتن چند فیوز استاندارد بزرگ برای خودرویی که از نوع Micro استفاده می‌کند کمکی نخواهد کرد.

همه فیوزها برای تعویض خانگی نیستند

در کنار فیوزهای کوچک مصرف‌کننده، خودرو فیوزهای اصلی با آمپراژ بسیار بالا نیز دارد. برخی از آنها با پیچ به مدار متصل شده‌اند و جریان بخش بزرگی از شبکه برق خودرو از آنها عبور می‌کند. فیوز اصلی باتری، آلترناتور، سیستم ABS یا بعضی مدارهای مهم ممکن است در این گروه قرار داشته باشد.

اگر چنین فیوزی سوخته است، قبل از تعویض باید علت مشخص شود، زیرا سوختن فیوز اصلی معمولاً اتفاق عادی محسوب نمی‌شود.

دستکاری این بخش‌ها بدون دانش کافی می‌تواند باعث اتصال شدید باتری و آسیب به خودرو شود و بهتر است به برق‌کار خودرو سپرده شود.

یک قطعه ارزان که پیام مهمی می‌دهد

پیدا کردن و تعویض فیوز سوخته یکی از معدود تعمیرات برقی خودروست که در بسیاری از موارد خود راننده نیز می‌تواند با رعایت چند اصل انجام دهد.

ابتدا باید جعبه فیوز و مدار مربوط را از روی دفترچه یا نقشه پیدا کرد، سپس فیوز را با چشم یا مولتی‌متر بررسی کرد و در صورت خرابی، نمونه‌ای دقیقاً هم‌اندازه و هم‌آمپراژ جای آن گذاشت. اما مهم‌ترین نکته بعد از تعویض اتفاق می‌افتد.

اگر فیوز جدید سالم ماند، احتمالاً مشکل برطرف شده است؛ ولی اگر دوباره سوخت، دیگر نباید آن را یک «فیوز بد» بدانیم. فیوز سوخته در بسیاری از موارد علت خرابی نیست، بلکه قربانی و هشداردهنده یک ایراد دیگر در مدار است.

فیوز چندان گران نیست، اما کاری که انجام می‌دهد گران‌بهاست؛ خودش را از مدار خارج می‌کند تا سیم‌کشی و تجهیزات برقی خودرو آسیب نبینند. به همین دلیل قوی‌تر کردن آن برای جلوگیری از سوختن، دقیقاً برعکس کاری است که باید انجام دهیم.