پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

لرزش خودرو هنگام رهاکردن کلاچ از کجا می‌آید؟

خودرو در حالت درجا آرام است، اما کافی است دنده یک را انتخاب کنید و کلاچ را آرام بالا بیاورید تا بدنه شروع به لرزش کند؛ لرزشی که معمولاً پس از کامل رهاشدن پدال از بین می‌رود. این پدیده که در منابع فنی با عنوان Clutch Judder یا Clutch Shudder شناخته می‌شود، همیشه به معنای «تمام‌شدن دیسک و صفحه» نیست. آلودگی صفحه کلاچ، خرابی سطح فلایویل، ضعف مجموعه صفحه فشار، ایراد دسته‌موتورها و حتی نصب نادرست قطعات می‌توانند دقیقاً همین علامت را ایجاد کنند.

در یک کلاچ سالم، انتقال نیرو از موتور به گیربکس باید تدریجی باشد. وقتی راننده پدال را بالا می‌آورد، صفحه کلاچ آرام میان فلایویل و صفحه فشار درگیر می‌شود و میزان اصطکاک به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند تا ارتباط موتور و گیربکس کامل شود.

لرزش زمانی شکل می‌گیرد که این درگیری یکنواخت نباشد. صفحه برای لحظه‌ای به فلایویل می‌چسبد، دوباره می‌لغزد و این چرخه در مدت کوتاهی چند بار تکرار می‌شود. نتیجه همان تکان‌هایی است که بیشتر هنگام شروع حرکت با دنده یک یا حرکت به عقب احساس می‌شوند. بررسی‌های مهندسی نیز تغییرات ضریب اصطکاک، رفتار مجموعه کلاچ و حتی سختی پایه‌های موتور و گیربکس را از عوامل مؤثر بر این پدیده می‌دانند.

اولین مظنون؛ سطح اصطکاکی کلاچ

یکی از دلایل اصلی لرزش، وضعیتی است که در آن صفحه کلاچ دیگر تماس یکنواختی با فلایویل و صفحه فشار ندارد. فرسودگی نامنظم، داغ‌شدن بیش از حد یا آسیب سطح اصطکاکی می‌تواند باعث شود بخشی از صفحه زودتر از قسمت دیگر درگیر شود.

رانندگی طولانی با نیم‌کلاچ، شروع حرکت‌های سنگین و مکرر یا نگه‌داشتن خودرو در سربالایی با کلاچ می‌تواند گرمای زیادی تولید کند. حرارت شدید قادر است سطح فلایویل یا صفحه فشار را دچار تغییرات موضعی کند و اصطکاک یکنواخت مجموعه را به هم بزند. منابع فنی، سطح شدیداً شیاردار یا تغییرشکل‌داده فلایویل و صفحه فشار بر اثر حرارت را از دلایل اختلال در تماس مناسب کلاچ معرفی می‌کنند.

به همین دلیل، تعویض دیسک و صفحه بدون بررسی فلایویل همیشه مشکل را حل نمی‌کند. اگر سطح فلایویل آسیب دیده باشد، صفحه جدید نیز روی همان سطح نامناسب کار خواهد کرد و لرزش ممکن است خیلی زود برگردد.

وقتی روغن به صفحه کلاچ می‌رسد

صفحه کلاچ باید در محیطی خشک کار کند. ورود روغن موتور، روغن گیربکس یا حتی گریس اضافی به سطح اصطکاک می‌تواند رفتار آن را کاملاً تغییر دهد.

در این شرایط، بخشی از صفحه اصطکاک کافی دارد و بخش دیگری روی سطح روغنی می‌لغزد. همین اختلاف باعث درگیری و رهاشدن متناوب و در نهایت لرزش هنگام شروع حرکت می‌شود. اسناد فنی نیز آلودگی سطح کلاچ با روغن یا گریس را از عوامل شناخته‌شده لغزش و لرزش معرفی می‌کنند.

منشأ آلودگی ممکن است نشتی کاسه‌نمد انتهای میل‌لنگ یا کاسه‌نمد شفت ورودی گیربکس باشد. در چنین شرایطی، فقط تعویض صفحه کلاچ کافی نیست؛ اگر محل نشتی برطرف نشود، قطعه جدید نیز دوباره آلوده خواهد شد.

مشکل همیشه داخل مجموعه کلاچ نیست

یکی از اشتباهات رایج این است که هر لرزش در لحظه رهاکردن پدال مستقیماً به دیسک و صفحه نسبت داده شود. دسته‌موتور و دسته‌گیربکس نیز می‌توانند علائم بسیار مشابهی ایجاد کنند.

موتور و گیربکس با پایه‌های لاستیکی یا هیدرولیکی به بدنه متصل شده‌اند. هنگام درگیرشدن کلاچ، گشتاور موتور تلاش می‌کند مجموعه قوای محرکه را در جهت مخالف بچرخاند. پایه‌های سالم این حرکت را کنترل می‌کنند، اما اگر لاستیک آنها ترک خورده، نشست کرده یا اتصالشان لق شده باشد، موتور و گیربکس می‌توانند بیش از حد حرکت کنند و تکان آن به اتاق منتقل شود.

مطالعات مهندسی نیز نشان داده‌اند ویژگی و سختی پایه‌های قوای محرکه می‌تواند در شدت لرزش هنگام شروع حرکت نقش داشته باشد. بنابراین بررسی دسته‌موتورها پیش از بازکردن گیربکس اهمیت زیادی دارد.

اگر خودرو افزون بر شروع حرکت، در حالت درجا نیز لرزش غیرعادی دارد یا هنگام گازدادن و رهاکردن ناگهانی پدال گاز، ضربه در اتاق احساس می‌شود، احتمال ایراد پایه‌های موتور و گیربکس جدی‌تر می‌شود.

فلایویل دو جرمی هم می‌تواند وارد ماجرا شود

در بعضی خودروهای جدیدتر از فلایویل دو جرمی یا DMF استفاده شده است. این قطعه برای جذب نوسان‌های پیچشی موتور طراحی شده و میان موتور و گیربکس نقش مهمی در نرم‌شدن انتقال گشتاور دارد.

با افزایش کارکرد، بخش‌های داخلی آن می‌توانند فرسوده شوند و توان جذب نوسان کاهش پیدا کند. در این شرایط، افزون بر لرزش هنگام شروع حرکت، ممکن است صدای تقه از محدوده اتصال موتور و گیربکس هنگام روشن یا خاموش‌کردن موتور نیز شنیده شود. البته هر لرزش را نباید بدون آزمایش به فلایویل دو جرمی نسبت داد، زیرا ایرادهای دیگر موتور و سیستم انتقال قدرت نیز می‌توانند رفتار مشابهی ایجاد کنند.

اگر لرزش بعد از تعویض کلاچ شروع شده چه؟

شروع لرزش درست پس از تعمیر کلاچ، سرنخ مهمی است. نصب مجموعه کلاچ نیازمند دقت بالاست و انحراف یا آلودگی بسیار کوچک می‌تواند نتیجه کار را تحت تأثیر قرار دهد.

سطح صفحه باید کاملاً تمیز بماند، دیسک باید درست مرکز شود و وضعیت فلایویل نیز پیش از نصب بررسی شود. در برخی دستورالعمل‌های فنی، انحراف جانبی بیش از حدود نیم میلی‌متر برای صفحه کلاچ خارج از محدوده مطلوب در نظر گرفته می‌شود و درباره اثر نصب نادرست بر عملکرد مجموعه هشدار داده شده است. باقی‌ماندن گریس اضافی روی بخش‌های مرتبط نیز می‌تواند به سطح اصطکاکی برسد و زمینه لرزش را فراهم کند.

بنابراین اگر خودرویی پیش از تعویض دیسک و صفحه چنین لرزشی نداشته و بلافاصله پس از تعمیر دچار آن شده است، پیش از نسبت‌دادن مشکل به نحوه رانندگی باید کیفیت قطعات، وضعیت فلایویل و نحوه نصب بررسی شود.

سیستم عمل‌کننده کلاچ را هم نباید فراموش کرد

درگیری نرم کلاچ به حرکت صحیح مکانیزم آزادکننده نیز وابسته است. کابل کلاچ، دوشاخه، بلبرینگ، سیلندر اصلی و سیلندر فرعی در خودروهای مختلف بخشی از این مجموعه هستند.

اگر کابل گیر کند یا سیستم آزادکننده به‌نرمی حرکت نکند، صفحه ممکن است به‌جای درگیری تدریجی، به‌شکل ناپیوسته آزاد و درگیر شود. در سیستم‌های هیدرولیکی نیز ایراد سیلندرها، وجود هوا یا نشتی در مدار می‌تواند حرکت مورد انتظار مجموعه را مختل کند. منابع فنی، فرسودگی اجزای مکانیزم آزادکننده و ایراد سیستم کابل یا مدار هیدرولیک را از مشکلاتی می‌دانند که باید هنگام عیب‌یابی کلاچ بررسی شوند.

چه زمانی لرزش را جدی بگیریم؟

یک شروع حرکت نامناسب با دور موتور بسیار پایین یا رهاکردن سریع کلاچ می‌تواند حتی در خودروی سالم نیز تکان ایجاد کند. اما اگر لرزش تقریباً در هر بار شروع حرکت تکرار می‌شود، با گرم‌شدن خودرو شدیدتر شده، هنگام دنده عقب نیز وجود دارد یا با بوی سوختگی، صدای غیرعادی و لغزش کلاچ همراه است، موضوع نیاز به بررسی دارد.

عیب‌یابی درست نیز نباید مستقیماً با بازکردن گیربکس آغاز شود. ابتدا رفتار خودرو، دسته‌موتورها و عملکرد پدال و مکانیزم کلاچ بررسی می‌شود. اگر مشکل به مجموعه کلاچ محدود شد، وضعیت صفحه، صفحه فشار، فلایویل و آثار احتمالی روغن یا حرارت باید هم‌زمان ارزیابی شوند.

لرزش هنگام رهاکردن کلاچ در واقع علامت انتقال ناپیوسته گشتاور از موتور به گیربکس است؛ اما اینکه این ناپیوستگی از صفحه کلاچ شروع شده، از فلایویل، از نشتی روغن یا از حرکت بیش از حد موتور، موضوعی است که باید پیش از سفارش «دیسک و صفحه» مشخص شود.