پایگاه خبری اسب بخار
مرجع تخصصی اخبار و ویدیو خودرو

سیستم SOHC در موتورسیکلت‌ها؛ چرا این طراحی ساده هنوز محبوب است؟

SOHC یا Single Overhead Camshaft یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال ماندگارترین معماری‌های سیستم سوپاپ‌بندی در پیشرانه‌های موتورسیکلت است. سیستمی که برخلاف تصور عمومی، نه منسوخ شده است و نه صرفاً یک انتخاب ارزان‌قیمت محسوب می‌شود، بلکه هنوز هم در بسیاری از موتورسیکلت‌های شهری، تریل و کاربری‌محور، منطقی‌ترین گزینه ممکن به حساب می‌آید.

SOHC مخفف Single Overhead Camshaft به معنی «تک میل‌سوپاپ بالاسری» است. در این ساختار تنها یک میل‌سوپاپ در بالای سرسیلندر قرار دارد که وظیفه باز و بسته کردن سوپاپ‌های ورودی و خروجی را بر عهده می‌گیرد. این میل‌سوپاپ معمولاً از طریق زنجیر تایم یا تسمه تایم از میل‌لنگ نیرو می‌گیرد و حرکت آن مستقیماً یا با واسطه اسبک‌ها به سوپاپ‌ها منتقل می‌شود.

برخلاف سیستم DOHC که از دو میل‌سوپاپ مجزا برای سوپاپ‌های هوا و دود استفاده می‌کند، SOHC با یک میل‌سوپاپ ساده‌تر، جمع‌وجورتر و کم‌قطعه‌تر طراحی شده است. همین سادگی، هسته اصلی فلسفه وجودی این سیستم را شکل می‌دهد.

تاریخچه تولد و گسترش SOHC

ریشه‌های SOHC به دهه‌های میانی قرن بیستم بازمی‌گردد؛ زمانی که سازندگان ژاپنی مانند هوندا و یاماها به دنبال افزایش دقت زمان‌بندی سوپاپ‌ها نسبت به سیستم‌های قدیمی OHV بودند. انتقال میل‌سوپاپ از داخل بلوک موتور به بالای سرسیلندر، جهش بزرگی در راندمان، کاهش جرم قطعات متحرک و بهبود پاسخ پیشرانه ایجاد کرد.

در دهه ۷۰ و ۸۰ میلادی SOHC به‌سرعت به استاندارد غالب در موتورسیکلت‌های تک‌سیلندر و دو سیلندر تبدیل شد. این سیستم تعادل خوبی میان عملکرد، دوام و هزینه ایجاد می‌کرد و به همین دلیل در موتورهای شهری، اندرو و حتا مسابقه‌ای سبک استفاده شد. بسیاری از موتورهای افسانه‌ای ژاپنی در این دوران با معماری SOHC ساخته شدند و شهرت بالایی در دوام و قابلیت اطمینان به دست آوردند.

نحوه عملکرد فنی SOHC

در یک پیشرانه SOHC، میل‌سوپاپ بالای سرسیلندر قرار دارد و با چرخش خود، بادامک‌ها را به حرکت درمی‌آورد. این بادامک‌ها مستقیماً یا از طریق اسبک، سوپاپ‌ها را باز و بسته می‌کنند. بسته به طراحی، ممکن است هر سوپاپ به‌صورت مستقیم تحت تأثیر بادامک باشد یا نیروی میل‌سوپاپ از طریق مکانیزم واسط منتقل شود.

مزیت این ساختار در مسیر کوتاه‌تر انتقال نیرو و کاهش جرم قطعات متحرک است. در نتیجه، موتور رفتار نرم‌تری در دورهای پایین و میانی دارد و استهلاک کلی سیستم سوپاپ‌بندی کاهش پیدا می‌کند. البته در دورهای بسیار بالا، محدودیت ذاتی این سیستم خودش را نشان می‌دهد؛ جایی که یک میل‌سوپاپ باید هم‌زمان وظیفه مدیریت سوپاپ‌های هوا و دود را انجام دهد.

مزایا و معایب واقعی SOHC

SOHC مزایای مشخصی دارد که باعث شده است هنوز هم زنده بماند. سادگی ساخت، هزینه تولید پایین‌تر، تعمیر و نگهداری آسان‌تر و دوام بالا از مهم‌ترین نقاط قوت آن هستند. این سیستم برای موتورهایی که تمرکز آن‌ها روی گشتاور، استفاده روزمره و عمر طولانی است، انتخابی منطقی محسوب می‌شود.

در مقابل، محدودیت در دستیابی به دور موتورهای بسیار بالا و انعطاف کم‌تر در طراحی زمان‌بندی مستقل سوپاپ‌ها، از جمله نقاط ضعف SOHC در مقایسه با DOHC است. به همین دلیل، این سیستم معمولاً در موتورهای کاملاً اسپرت و مسابقه‌ای مدرن کم‌تر دیده می‌شود.

کاربرد SOHC در موتورسیکلت‌های امروزی

امروز SOHC همچنان در طیف وسیعی از موتورسیکلت‌ها حضور دارد؛ از مدل‌های شهری اقتصادی گرفته تا تریل‌ها و موتورسیکلت‌های کاربری. دلیل اصلی این موضوع نیاز این کلاس‌ها به پیشرانه‌ای قابل‌اعتماد، کم‌دردسر و سازگار با شرایط سخت است. در بازارهایی که کیفیت سوخت، نگهداری منظم و هزینه تعمیر اهمیت بالایی دارد، SOHC هنوز هم یک انتخاب هوشمندانه به‌شمار می‌آید.

بسیاری از موتورهای تک‌سیلندر ۱۵۰ تا ۲۵۰ سی‌سی، به‌ویژه در کلاس تریل و اندرو، همچنان از این سیستم استفاده می‌کنند؛ نه از سر اجبار، بلکه به دلیل تناسب ذاتی SOHC با این نوع کاربری.

مقایسه کوتاه با DOHC

اگر DOHC را نماد حداکثر عملکرد و دور موتور بالا بدانیم، SOHC نماد تعادل و پایداری است. DOHC آزادی عمل بیش‌تری در زمان‌بندی سوپاپ‌ها ایجاد می‌کند، اما پیچیده‌تر، پرهزینه‌تر و حساس‌تر است. در مقابل، SOHC ساده‌تر، بادوام‌تر و سازگارتر با استفاده روزمره است. انتخاب بین این دو بیش‌تر به فلسفه موتور و نوع استفاده بازمی‌گردد تا برتری مطلق یکی بر دیگری.